Có một nhà văn đã viết: “Một con người vĩ đại, nhiều khi vĩ đại ngay cả trong những công việc bình thường”. Nhớ đến câu nói đó, nhiều người trong chúng ta lại nghĩ ngay đến đôi dép cao su của Bác Hồ.

Với chúng ta, những người Việt Nam, đôi dép đó đã trở nên quen thuộc và có thể là bình thường. Nhưng với nhiều người nước ngoài, một vị Chủ tịch nước nổi tiếng như Bác, lại đi một đôi dép cao su đen thì đó là một điều rất lạ. Những đồng chí từng bảo vệ Bác kể lại: Trong những năm tháng được vinh dự ở gần Người, tất cả họ đã chứng kiến nhiều câu chuyện sâu sắc và cảm động về đôi dép cao su đen của Người.

Năm 1958, đi thăm Ấn Độ, Người vẫn dùng đôi dép cao su ấy. Các đồng chí trong đoàn đều ái ngại, nhưng không dám nói ra. Bác là Chủ tịch một nước, được cả thế giới ca ngợi, thế mà đi thăm nước ngoài, Người vẫn dùng đôi dép cao su ấy. E nhân dân nước bạn không hiểu và có thể suy nghĩ sai... mọi người bèn bí mật sắm một đôi giày vải mang theo. Khi Bác lên máy bay, ngồi ở buồng dành riêng và để đôi dép ở ngoài, các đồng chí đã bí mật lấy dép cất đi và định bụng nếu Bác hỏi sẽ trả lời là đã cất xuống khoang để hàng. Như thế Bác sẽ phải đi đôi giày vải mới. Nhưng khi đến sân bay New Delhi, Bác nhất định không bằng lòng. Thế là mọi người phải vội vàng mang đôi dép lại để Bác đi.

Bác Hồ cùng các cháu thiếu nhi Indonesia chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: TL

Và có một điều thật lạ. Những ngày Bác ở thăm Ấn Độ, những tờ báo lớn đều có bài nói về đôi dép của Bác, xem đó như một huyền thoại về con người tuyệt vời của thế kỷ 20. Ngày thứ ba trên đất Ấn, Bác đến thăm một ngôi đền lớn - một công trình văn hóa cổ kính nổi tiếng của nước bạn. Vào đền, Bác để dép ở ngoài để tỏ lòng tôn kính. Nhưng khi Bác và các nhà lãnh đạo Ấn Độ vừa vào đền được khoảng dăm mét thì lập tức hàng trăm phóng viên báo chí, nhiếp ảnh, quay phim của Ấn Độ và nước ngoài đã vây kín đôi dép của Bác. Mọi người thi nhau bấm máy, sờ nắn rồi ghi chép. Hôm sau, nhiều tờ báo đã in riêng ảnh đôi dép cao su của Bác.

Ở một nước khác, có nhà báo lại gọi đôi dép của Bác là “đôi dép hải, lục, không quân”. Vì với đôi dép ấy, cụ Hồ Chí Minh đã từng đi lên máy bay, xuống thăm các tàu hải quân và hành quân trên đường đi chiến dịch...

*

* *

Nhà thơ Tố Hữu cũng đã nhiều lần nhắc đến hình ảnh đôi dép cao su của Bác trong thơ. Trong bài “Bác ơi!” viết ngay sau khi Bác đi xa, nhà thơ Tố Hữu đã viết:

“Nhớ đôi dép cũ nặng công ơn

Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn”

Sau đó, trong bài thơ “Theo chân Bác”, Tố Hữu lại hai lần nhắc đến đôi dép Bác Hồ. Ngay phần mở đầu, nhà thơ viết:

“Tôi viết bài thơ cho các con

Mai sau được thấy Bác như còn

Phơ phơ tóc bạc, chòm râu mát

Đôi dép mòn đi in dấu son”

Gần cuối bài thơ, lại một lần nữa nhà thơ xúc động viết:

“Còn đôi dép cũ mòn quai gót

Bác vẫn thường đi khắp thế gian”

Ngày nay, khi vào Lăng viếng Bác tại Hà Nội, nhiều người trong và ngoài nước đã vô cùng cảm động nhìn thấy đôi dép cao su ấy được đặt trong lồng kính, dưới chân Người! Nhiều người nước ngoài vào thăm Khu Di tích của Bác, khi nhìn thấy trong tủ mấy bộ quần áo, vài đôi dép, đôi giày đơn sơ, thậm chí cả đôi guốc mộc của bác thì rất ngạc nhiên thốt lên: “Chủ tịch Hồ Chí Minh giản dị đến thế ư ?”.

Nhưng vì sao Bác của chúng ta lại sống giản dị mộc mạc như thế ?

Nhiều đồng chí phục vụ được ở gần Bác nói:

- Tính Bác giản dị, ưa sự thoải mái, tiện dụng thì ai cũng biết. Nhưng gần Bác lâu ngày, chúng tôi mới nhận ra một điều: Không phải Bác có thêm một bộ quần áo, một đôi giày thì đất nước nghèo đi, mà vì một lẽ, Bác muốn chia sẻ với cuộc sống còn nhiều thiếu thốn của hàng triệu nhân dân!

Năm 1946, sang thăm Pháp với tư cách là thượng khách của nước Pháp, Bác vẫn ăn mặc giản dị. Thấy Bác ăn mặc đơn sơ quá, các nhà báo nước ngoài rất ngạc nhiên. Nhưng Bác nói: “Tôi ăn mặc thế này, chứ dân tôi vừa ra khỏi cảnh mất nước, đời sống còn thiếu thốn hơn nhiều !”.

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng lúc sinh thời từng kể lại: “Bữa ăn của Bác chỉ có vài ba món giản đơn. Lúc ăn, Bác không để rơi vãi một hột cơm. Ăn xong, cái bát bao giờ cũng sạch, và thức ăn còn lại thì được sắp xếp tươm tất. Ở việc làm nhỏ đó, chúng ta càng thấy Bác quý trọng biết bao kết quả sản xuất của con người, và kính trọng thế nào những người phục vụ”.

Đọc lại những trang hồi ký của các đồng chí đã từng phục vụ Bác, được ở gần Bác, đôi lúc ta không ngăn nổi nước mắt. Trong rừng Việt Bắc, Bác cũng ăn như mọi người. Nếu được ưu tiên hơn, thì đó là mỗi bữa được thêm một bát nước cơm, mà người nấu bếp đã dành cho Bác. Còn sau này, ở thủ đô Hà Nội bữa cơm của Bác vẫn chỉ có một món ăn khô, một bát canh và cà, tương là đủ.

Còn ở, thì chính Bác đã tự chọn cho mình một căn phòng nhỏ của người thợ điện cũ ở phủ toàn quyền. Sau này, thấy căn nhà chật chội và nóng, vả lại Bác cũng đã nhiều tuổi, Bộ Chính trị mới quyết định làm ngôi nhà sàn để Bác ở và làm việc. Bác đã chọn ngôi nhà sàn nhỏ như chúng ta từng biết. Hôm làm xong ngôi nhà, Bác gọi đồng chí kiến trúc sư đến và bảo:

- Ông “Kiến” lại đây! Bác cảm ơn các chú đã làm nhà cho Bác. Nhà các chú làm thế là nhanh, tốt, nhưng còn một khuyết điểm. Chú có biết khuyết điểm gì không ?

- Dạ thưa Bác, so với ý Bác dặn thì nhà có to hơn đôi chút ạ!

Bác cười, chòm râu bạc rung nhẹ:

- Chú nói đúng. Nước ta chưa giàu, dân ta còn nhiều thiếu thốn, nhiều người chưa đủ nhà ở. Bác ở thế này là tốt lắm rồi!

Một lần nói chuyện với cán bộ trung, cao cấp, Bác khuyên: “Người ta ai cũng muốn ăn ngon, mặc đẹp, nhưng muốn phải cho đúng thời, đúng hoàn cảnh. Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn, mà một người nào đó muốn riêng hưởng ăn ngon, mặc đẹp, như vậy là không có đạo đức”.

Nhà sử học Mỹ J.Stenson đã viết: “Hồ Chí Minh là một người cộng sản vĩ đại. Người càng vĩ đại hơn, ở chỗ Người là một con người bình thường sống hòa lẫn vào trong cuộc sống của xã hội, chứ không phải siêu phàm. Hồ Chí Minh là nhân cách của thời đại, và nền văn minh nhân loại của thế kỷ 20 này tự hào có một vĩ nhân như thế !”.

BÙI CÔNG BÍNH