Đến nay mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã vận hành hơn 10 tháng. Hệ thống cơ bản đã vận hành thông suốt, phát huy hiệu lực, hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đang phải nỗ lực rất lớn để đáp ứng nhiều tiêu chuẩn “quá tầm” và thích ứng với điều kiện làm việc của hệ thống mới:

Một là, cấp huyện không còn, khoảng 1.000 nhiệm vụ của cấp huyện không biến mất theo mà đổ dồn về cấp xã. Việc phân bổ nguồn lực, phân cấp, phân quyền xử lý công việc theo hệ thống mới, bước đầu chỉ là chuyển người, chuyển việc xuống cơ sở. Nhiều cán bộ chưa thật sự thạo việc, thạo quy trình.

Hai là, địa bàn cấp xã mở rộng ra gấp đôi gấp ba, số lượng công việc cũng tăng lên tương tự.

UBND xã Châu Thành tổ chức tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Nhà văn hóa ấp Phú Bình. Ảnh: QUỐC THÁI

Ba là, bộ máy hành chính cấp xã trở nên đa nhiệm, trong khi cán bộ, công chức chỉ được đào tạo chuyên môn “đơn nhiệm”. Cán bộ, công chức phải cùng lúc, trong thời gian ngắn làm quen với nhiều lĩnh vực mới, kèm theo là nhiều thể chế mới. Họ chịu áp lực lớn từ nhiều phía: chuyên môn, sự chuyển đổi của bộ máy, thời gian, chỉ đạo của cấp trên, sự hài lòng của người dân... Ngán ngại nhất là trách nhiệm pháp lý. Tâm lý sợ sai là điều đương nhiên.

Bốn là, Nhân dân, đối tượng phục vụ của cán bộ, công chức cấp xã cũng chưa quen với những quy định mới, cách làm mới, nhất là chuyển đổi số. Cán bộ, công chức phải giải thích, hỗ trợ người dân trên môi trường số. Điều này phức tạp hơn nhiều so với trên giấy tờ trước đây. Một thao tác có thể phải hướng dẫn nhiều lần.

Cán bộ, đoàn viên phường Ninh Kiều trực tiếp đến nhà dân hướng dẫn chuyển đổi số. Ảnh: QUỐC THÁI

Năm là, cán bộ vừa phải làm quen công việc, vừa phải làm quen địa bàn. Địa bàn không đơn thuần là những đặc điểm địa lý dân cư mà cả những vấn đề tồn đọng của giai đoạn trước hay mong muốn của người dân.

Trong bối cảnh đó, Quyết định 700/QĐ-TTg ngày 20/4/2026 phê duyệt Đề án bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã/phường/đặc khu 2026-2031 nhằm nâng cao năng lực, đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là rất kịp thời; đáp ứng tình hình thực tế và mong mỏi của cán bộ, công chức cơ sở.

Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Cần Thơ tập huấn nghiệp vụ kiểm soát thủ tục hành chính cho cán bộ xã, phường. Ảnh: QUỐC THÁI

Công việc bồi dưỡng này, so với trước đây, có nhiều vấn đề mới: bối cảnh mới, yêu cầu mới, con người mới, mô hình chính quyền mới kèm theo nhiều thể chế mới, hạ tầng kỹ thuật mới ... Vì vậy, cách triển khai cũng cần đổi mới.

Thứ nhất, về nội dung, phải giúp cán bộ giải quyết được những vướng mắc trong công việc, tức là học cái cần cho công việc đang làm; giúp cấp xã “mạnh về năng lực ra quyết định”, “mạnh về huy động nguồn lực”, “mạnh về giám sát và phản hồi”, “thành động lực nâng cấp chính quyền cấp tỉnh” như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 ngày 13-4-2026. Do đó, cần khảo sát nhu cầu thực tế kỹ lưỡng: lãnh đạo địa phương chịu trách nhiệm đề xuất nội dung học tập cho từng lĩnh vực và nên lấy ý kiến phản biện, góp ý của cán bộ, công chức cấp xã đối với chương trình học tập.

Công chức xã Long Phú được cán bộ VNPT Cần Thơ hướng dẫn kỹ năng số và khai thác hiệu quả phần mềm trong giải quyết thủ tục hành chính. Ảnh: QUỐC THÁI

Thứ hai, về phương pháp, lấy việc trao đổi kinh nghiệm, thảo luận cách làm, nêu tình huống và giải quyết tình huống thực tế là nội dung cốt lõi. Phát huy tối đa vai trò của người học trong việc nêu vấn đề. Nội dung này được thiết kế ngay trong chương trình lên lớp. Vận dụng AI một cách sáng tạo, linh hoạt trong thiết kế bài giảng. Ý kiến của người học nên được tổng hợp, nghiên cứu, làm cơ sở xây dựng chính sách đối với cán bộ cơ sở, thiết kế các trợ lý ảo để hỗ trợ cán bộ và nhân dân một cách thiết thực.

Thứ ba, thí điểm một số lớp học đầu tiên; sau đó, rút kinh nghiệm, điều chỉnh  nội dung chương trình, phương pháp trước khi triển khai đại trà. Trong quá trình triển khai, tiếp tục rút kinh nghiệm để điều chỉnh cho phù hợp, hiệu quả.

Thứ tư, người dạy phải được tập huấn kỹ lưỡng về quan điểm, mục tiêu; thuần thục nội dung, phương pháp... của chương trình bồi dưỡng.

Năm 2026 được Đảng ta xác định là “Năm cán bộ cơ sở”. Nguyên lý vận hành của nền quản trị quốc gia là “Trung ương mạnh về định hướng chiến lược, thể chế và giám sát, địa phương mạnh về tổ chức thực hiện, trong đó cấp xã đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng vận hành của toàn hệ thống”. Công tác bồi dưỡng cán bộ phải đóng góp tích cực vào việc thực hiện nguyên tắc này, từ việc đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp bồi dưỡng và cách thức triển khai.

TS Phan Công Khanh - Nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Khu vực IV