Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 1-4-2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (PCTNLPTC) trong giai đoạn mới, không chỉ khẳng định sự kiên quyết, kiên trì trong công tác này mà còn cho thấy tư duy quản trị mới. Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “chống” và “xây”, giữa xử lý nghiêm minh và kiến tạo phát triển, tất cả hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển với quản trị quốc gia liêm chính, minh bạch, hiện đại.

Liêm chính để tăng trưởng “2 con số”

Nghị quyết 04-NQ/TW gắn kết chặt chẽ công tác PCTNLPTC với mục tiêu tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi TNLPTC; xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” liên tục trong những năm tới. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam không chỉ là nước phát triển có thu nhập cao, mà còn là quốc gia có nền quản trị liêm chính, minh bạch và hiện đại. Để đạt được điều đó, Nghị quyết xác lập 3 trụ cột trọng tâm: thể chế liêm chính - nền công vụ liêm chính - đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức liêm chính.

Các cơ quan tư pháp và các sở, ban, ngành, địa phương TP Cần Thơ dự tập huấn triển khai Chỉ thị của Bộ Chính trị và một số chủ trương công tác PCTNLPTC do Ban Thường vụ Thành ủy Cần Thơ tổ chức. Ảnh: S.H

Nghị quyết nêu rõ quan điểm PCTNLPTC phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự giám sát của nhân dân; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; kiên quyết, kiên trì, thường xuyên, liên tục, từ cơ sở, chi bộ đảng. Bên cạnh đó, phải đặt lợi ích của quốc gia - dân tộc, của nhân dân lên trên hết và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, gắn với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước. Vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh, vừa kiến tạo phát triển, khuyến khích, bảo vệ người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người dân.

Phòng ngừa từ gốc là căn bản, kiểm soát quyền lực là cốt lõi

Nghị quyết nêu rõ phòng ngừa từ gốc là căn bản, kiểm soát quyền lực là cốt lõi, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trọng tâm; kết hợp chặt chẽ phòng ngừa với phát hiện, xử lý kịp thời, đồng bộ, nghiêm minh, có trọng tâm, trọng điểm. Chủ động nhận diện, dự báo, cảnh báo, xử lý vi phạm từ sớm, từ xa, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn, kiểm soát hiệu quả các điều kiện phát sinh TNLPTC, nhất là các lĩnh vực then chốt, trọng yếu, lĩnh vực mới tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra TNLPTC. Điều này có nghĩa là phải xây dựng được cơ chế để cán bộ “không thể, không dám, không muốn, không cần” TNLPTC. Trong đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là giải pháp trọng tâm để minh bạch hóa mọi quy trình, giảm thiểu tối đa các điều kiện phát sinh tiêu cực.

Khi phát hiện TNLPTC thì xử lý nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời, bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể và lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc để xử lý phù hợp.

Bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm

Cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chủ động phòng ngừa, thường xuyên tự kiểm tra, giám sát, phát hiện, xử lý từ sớm TNLPTC, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, ngay từ cơ sở, chi bộ. Xử lý nghiêm người đứng đầu thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát để xảy ra TNLPTC hoặc bao che, cản trở việc phát hiện, xử lý TNLPTC. Đồng thời, có cơ chế khuyến khích, bảo vệ tổ chức, cá nhân, người đứng đầu chủ động phát hiện, xử lý kịp thời TNLPTC trong nội bộ đơn vị, cơ quan, tổ chức. Bên cạnh đó, Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nghị quyết yêu cầu xác định tiêu chí, điều kiện chặt chẽ để loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vì lợi ích chung. Đồng thời, yêu cầu hoàn thiện quy định pháp luật về giảm trách nhiệm hình sự, hình phạt đối với người phạm tội chủ động nộp lại tài sản, khắc phục thiệt hại; góp phần có hiệu quả vào việc điều tra, phát hiện tội phạm. Thay vì tập trung vào hình phạt tù, Nghị quyết định hướng mở rộng áp dụng hình phạt tiền đối với các tội phạm kinh tế, chức vụ để ưu tiên thu hồi tối đa tài sản cho Nhà nước. Hành vi TNLPTC phải được phát hiện, xử lý kịp thời, đồng bộ, công bằng, khách quan, nghiêm minh, nhân văn, thuyết phục, hiệu quả, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Ngoài ra, Nghị quyết 04-NQ/TW yêu cầu lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí; chú trọng chống lãng phí nguồn lực, lãng phí thời gian, lãng phí cơ hội phát triển. Tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các công trình, dự án tồn đọng, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí; tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải. Đồng thời, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền; huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và nhân dân trong PCTNLPTC.

Nghị quyết 04-NQ/TW ra đời vào thời điểm đất nước đang tiến vào kỷ nguyên mới. Thực hiện thành công Nghị quyết này chính là chìa khóa để khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế và thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Sơn Hà