Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến tới Ấn Độ cuối tháng này nhằm hàn gắn quan hệ giữa Washington và New Delhi. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm nhạy cảm khi quan hệ song phương trải qua nhiều căng thẳng kể từ năm ngoái.

Chuyến công du đầy thách thức

Những lý do chính thức cho chuyến thăm của ông Rubio tới New Delhi từ ngày 24 đến 26-5 bao gồm tham dự cuộc họp với các ngoại trưởng của Nhóm Bộ tứ (Quad - có Úc, Ấn Ðộ, Nhật Bản và Mỹ) cũng như thảo luận vấn đề thương mại, năng lượng với giới chức nước chủ nhà.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio (phải) tiếp người đồng cấp Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar tại Washington hồi tháng 2. Ảnh: Getty Images

Tuy nhiên, chuyến đi lần này mang ý nghĩa lớn hơn do những khó khăn trong quan hệ Mỹ - Ấn và việc Hội nghị thượng đỉnh Quad năm ngoái (dự kiến diễn ra tại Ấn Độ) bị hoãn vì những căng thẳng song phương.

Quan hệ giữa hai nước bắt đầu rạn nứt ngay sau cuộc xung đột giữa Ấn Độ và Pakistan cách đây một năm, bắt nguồn từ vụ tấn công khủng bố ở khu vực Kashmir do New Delhi kiểm soát. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông đã can thiệp để giúp khủng hoảng nhanh chóng kết thúc. Tuy nhiên, Ấn Độ - quốc gia từ lâu phản đối các nỗ lực bên ngoài nhằm giải quyết tranh chấp với nước láng giềng - đã phủ nhận vai trò của Mỹ trong việc thúc đẩy lệnh ngừng bắn, khiến ông Trump không hài lòng.

Trong khi đó, Pakistan ca ngợi công lao của Tổng thống Mỹ và còn đề cử ông cho giải Nobel Hòa bình. Tháng 6-2025, ông Trump đã mời Tổng tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir tới Nhà Trắng dùng bữa trưa, động thái khiến New Delhi bất bình.

Sau đó, Mỹ áp thuế 50% lên hàng hóa Ấn Độ với lý do quốc gia Nam Á mua dầu và vũ khí của Nga. Đầu năm nay, mức thuế giảm xuống còn 18% sau khi Washington và New Delhi đạt được một thỏa thuận thương mại.

Dù vậy, những hành động của ông Trump, từ việc mời Tướng Munir tới Nhà Trắng đến chính sách thương mại cứng rắn, đã gây tổn thất cho nhiều ngành công nghiệp Ấn Độ. 

Cũng trong năm 2025, chiến dịch siết chặt thị thực H-1B của ông Trump, loại visa cho phép lao động nước ngoài làm việc tại Mỹ tối đa 5 năm, càng khiến quan hệ song phương thêm trắc trở. Chính sách này ảnh hưởng đến công dân Ấn Độ, nhóm chiếm hơn 70% số visa H-1B được phê duyệt năm ngoái.

Gần đây, thêm một vấn đề khác khiến New Delhi có thể dè dặt hơn với các nỗ lực tiếp cận của ông Rubio: Pakistan bất ngờ trở thành trung gian đàm phán trong cuộc xung đột Mỹ - Iran. Nhà Trắng hoan nghênh vai trò này, còn Ấn Độ cảm thấy mình bị gạt ra ngoài lề.

Vẫn cần có nhau

Ngoại trưởng Rubio khó che lấp những bất đồng giữa hai nước khi gặp các quan chức Ấn Độ. Dù vậy, đôi bên vẫn có thể bảo đảm rằng quan hệ song phương sẽ không tiếp tục trượt vào khu vực nguy hiểm hơn.

Mỹ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ, trong khi New Delhi chỉ là đối tác thương mại lớn thứ 10 của Washington. Các khoản đầu tư của Ấn Độ vào nền kinh tế lớn nhất thế giới trong các lĩnh vực từ dược phẩm đến năng lượng đã tạo ra hơn 400.000 việc làm.

Quan hệ đối tác an ninh giữa Mỹ và Ấn Độ, chủ đề mà ông Rubio chắc chắn sẽ đề cập tại New Delhi, vẫn rất quan trọng. Gặp nhiều sóng gió ở các lĩnh vực khác, song hai bên vẫn gia hạn thỏa thuận hợp tác quốc phòng thêm một thập kỷ lần thứ 3 vào tháng 10 năm ngoái.

HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy)