Câu chuyện văn hóa đọc trong xã hội hiện nay đang được các nhà quản lý và người làm nghề than vãn rằng độc giả chẳng còn mặn mòi với sách, sách đang thua cuộc trên "đấu trường" mạng xã hội, báo chí điện tử… Liệu, thực trạng văn hóa đọc của người Việt có đáng buồn đến thế?

Từ xa xưa, sách đã được người Việt trân trọng và đến nay vẫn vậy. Đành rằng, một bộ phận người dân, nhất là ở vùng nông thôn, chưa có điều kiện tiếp cận nhiều với sách, báo nhưng sách vẫn sống rất khỏe, góp phần nâng cao dân trí cho nhân dân. Hằng năm, cả nước có hàng chục, thậm chí hàng trăm sự kiện về sách như: Hội Sách, Đường Sách, ra mắt sách… và độc giả vẫn đông kín với hàng triệu bản sách được bán ra. Điển hình nhất là khi Cần Thơ có ý tưởng tổ chức Hội Sách, có nhiều ý kiến "bàn ra tính vào" cho rằng sẽ thất bại vì không có khách tham quan. Vậy nhưng, Hội Sách Cần Thơ lần thứ I-2015 kết thúc với hơn 300 ngàn lượt khách đã chứng tỏ sách vẫn là món ăn tinh thần của người dân miền Tây. Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, Đường Sách và các hoạt động về sách như đấu giá sách cũ, xưa, giao lưu tác giả- tác phẩm… vẫn được duy trì hằng tháng và thu hút đông đảo khách tham dự.

Độc giả đọc sách, báo tại Thư viện TP Cần Thơ.

Một vài điển hình trên cho thấy sách vẫn "chưa chết" và văn hóa đọc vẫn không bị mai một trong đời sống người Việt. Hiện nay, trào lưu sưu tầm sách cũ, sách xưa đang được giới trẻ đặc biệt yêu thích. Không chỉ một vài tiệm sách cũ ở các tỉnh, thành mà hàng trăm diễn đàn trên mạng xã hội cũng đã trở thành sân chơi cho người yêu sách cũ. Những diễn đàn đã trở thành "thương hiệu" như "sachcu123", "sách cũ đây", "sách cũ cần thơ"… đang được hàng ngàn lượt người tìm kiếm để mua sách. Câu chuyện vui như trước giờ đăng sách cũ bán trên mạng xã hội facebook của trang "sách cũ đây", hàng trăm người ngồi trước máy tính để chờ đợi "chọn hàng" theo kiểu "nhanh tay thì còn, chậm tay thì hết". Hay ở Cần Thơ, Câu lạc bộ Những người yêu thích sách ra đời cách đây hơn 3 tháng, sinh hoạt vào chiều Chủ nhật tuần cuối tháng đã thu hút đông đảo từ sinh viên, học sinh đến cán bộ hưu trí, người kinh doanh… đến sinh hoạt. Những trang sách hay, những cuốn sách quý và cả những kinh nghiệm sống học được từ sách được các thành viên chia sẻ với nhau.

* * *

Thế nhưng, điều đáng bàn hiện nay là các nhà quản lý, nhà xuất bản, nhà phát hành sách…thay vì than vãn "sách đang chết" thì dường như chưa làm tốt nhiệm vụ của mình. Sách đã và đang là "chén cơm" nhưng họ lại chưa xem trọng sách. Nói như thế là vì hằng năm, có biết bao đầu sách bị lỗi, sai về kiến thức, ngữ pháp được xuất bản. Gần đây, nhiều cuốn sách bị thu hồi, đính chính và dư luận phản bác… khiến người đọc dần mất lòng tin vào sách. Bên cạnh những cuốn sách hay, bổ ích thì trên kệ của các nhà sách hiện nay vẫn đầy những cuốn sách kiểu "mì ăn liền", phản cảm, khiến độc giả hoang mang chọn lựa vì "vàng thau lẫn lộn". Từ những cuốn sách lỗi vừa qua, dư luận đặt câu hỏi, trách nhiệm của nhà quản lý, nhà xuất bản, đội ngũ biên tập… ở đâu khi mà đã qua "chín ngăn, mười cửa" mà độc giả vẫn phải mua "sách sạn". Phải chăng "con voi" đã "chui lọt lỗ kim"? Câu khẳng định chắc nịch từ dân gian: "Ai nói?"- "Sách nói chứ ai!" cho thấy độc giả vẫn tin cậy những thông tin từ sách và đặt trách nhiệm lên vai những người xuất bản sách. Và rồi, khi sách sai, phải chăng độc giả đã đặt lòng tin nhầm chỗ?

Theo thống kê của Vụ Thư viện- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, vốn tài liệu của hệ thống thư viện công cộng của nước ta tăng trưởng đạt đến gần 39 triệu bản sách, gần 10 ngàn máy tính phục vụ. Công tác luân chuyển sách về thư viện cơ sở được thực hiện tốt; trong đó, Cần Thơ là số ít địa phương đạt được số lượt sách luân chuyển trên một triệu lượt/năm. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đang dự thảo Đề án Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng giai đoạn 2015- 2020, định hướng 2030. Theo đó, Đề án sẽ dành gần 230 tỉ đồng để phát triển văn hóa đọc cho Việt Nam với các chỉ tiêu vào năm 2020 như: nâng tỷ lệ người đọc thường xuyên lên 65%; giảm tỷ lệ số người hoàn toàn không đọc xuống còn 15%; 95% thư viện cấp tỉnh có trụ sở độc lập, trang thiết bị hiện đại và 50% số thư viện cấp huyện có điều kiện tương tự; 30% gia đình có tủ sách…

Những con số "đáng mơ" này liệu có được hiện thực hóa được vào năm 2020 với 230 tỉ đồng? Bao nhiêu thư viện, bao nhiêu tủ sách, bao nhiêu tiền, bao nhiêu cuộc tuyên truyền "người dân hãy đọc sách"… vẫn không quan trọng bằng tạo cho người dân thói quen đọc sách từ gốc rễ: từ bé, trong gia đình, trong nhà trường… Đầu tư lớn, sách nhiều nhưng rồi xếp kho, đóng bụi như vừa qua là rất lãng phí. Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch cũng cần dịch chuyển vùng hoạt động của sách từ thành phố, huyện lỵ đến các nhà văn hóa cấp ấp, khu vực, tổ tự quản, khu dân cư… thay vì để sách "ngủ yên" ở khu vực đô thị vốn có nhiều gia đình đầy khả năng mua sách. Cái gì gần gũi và theo bản năng thì mới phát triển bền bỉ!

Bài, ảnh: Đăng Huỳnh