Được phát động bên lề Hội nghị thượng đỉnh nhóm 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) ở thủ đô New Delhi (Ấn Độ) hồi tháng 9, Hành lang kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - châu Âu (IMEC) được xem là trụ cột chính trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và Trung Đông của Tổng thống Mỹ Joe Biden. Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến tranh hiện nay ở Trung Đông, triển vọng bình thường hóa quan hệ giữa Saudi Arabia và Israel ngày càng mờ mịt, IMEC đang phải đối mặt với tương lai bất định.

Lãnh đạo các nước trong buổi công bố IMEC. Ảnh: AFP

IMEC bao gồm 2 hành lang vận tải riêng biệt là hành lang phía Đông kết nối Ấn Độ với Vịnh Persic và hành lang phía Bắc kết nối Vịnh Persic với châu Âu. IMEC được triển khai cũng nhằm kết nối các quốc gia Trung Đông, gồm Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia, Jordan và Israel, bằng đường sắt và kết nối khu vực Trung Đông với Ấn Độ bằng cảng biển, từ đó hỗ trợ việc vận chuyển năng lượng, trao đổi thương mại từ Vịnh Persic tới châu Âu.

IMEC được Tổng thống Biden đánh giá là “thỏa thuận lớn mang tính lịch sử” nhằm kết nối các cảng tại châu Âu và Nam Á, đồng thời góp phần xây dựng khu vực Trung Đông ổn định, thịnh vượng và hội nhập hơn. Ông chủ Nhà Trắng cũng cho rằng dự án sẽ mở ra những “cơ hội không giới hạn” trong phát triển nguồn điện, năng lượng sạch và đặt các tuyến cáp dữ liệu để kết nối cộng đồng. Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ca ngợi IMEC là dự án mang tính lịch sử, giúp tăng tốc trao đổi thương mại giữa Ấn Độ và châu Âu tới 40%. Theo bà von der Leyen, dự án sẽ là “cây cầu xanh và kỹ thuật số xuyên qua các châu lục và nền văn minh”. Còn Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi coi IMEC là “nền tảng của thương mại thế giới trong hàng trăm năm tới”.

Được mô tả là giải pháp thay thế cho Sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)” của Trung Quốc, phương Tây hy vọng IMEC có thể giúp hạn chế ảnh hưởng địa chính trị ngày càng tăng của Bắc Kinh. Song, IMEC đang phải đối mặt với nhiều thách thức về hậu cần và tài chính. Trong khi rào cản lớn nhất đối với khả năng phát triển của dự án hiện nay là cuộc tấn công vào Israel hôm 7-10 của Hamas, các nghi vấn liên quan đến khả năng thành hiện thực của dự án cũng đã xuất hiện ngay từ những ngày đầu nó được công bố. Chẳng hạn, hiện vẫn chưa rõ chính xác nước nào sẽ chi trả hàng chục tỉ USD cần thiết để cải thiện cơ sở hạ tầng hiện có. Mặt khác, hành lang này đòi hỏi hơn 2.000km đường sắt và phần lớn sẽ được xây dựng trên địa bàn đầy thách thức của Trung Đông.

Những thách thức địa chính trị không dừng lại ở đó. Phát biểu sau hội nghị thượng đỉnh G20, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tuyên bố dự án IMEC không thể được triển khai nếu không có Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Erdogan đồng thời khẳng định con đường thương mại thích hợp nhất từ Đông sang Tây phải đi qua Thổ Nhĩ Kỳ.  

Tuy nhiên, những người ủng hộ IMEC còn tin rằng dự án sẽ trở thành hiện thực với sự chung sức của các bên.  Chẳng hạn, Ấn Độ, quốc gia đã vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia đông dân nhất thế giới, đang nỗ lực tạo ra việc làm dọc theo dự án. Trong khi đó, Saudi Arabia và UAE, nơi tìm cách đa dạng hóa khỏi nhiên liệu hóa thạch, đều coi IMEC là công cụ để mở rộng hoạt động kinh tế. Riêng Riyadh còn cam kết đầu tư 20 tỉ USD vào IMEC, phần lớn trong số đó sẽ dùng để xây dựng mạng lưới đường sắt nội địa.

Về phần mình, Tổng thống Biden đang quyết tâm tạo ra sự hội nhập kinh tế ở các khu vực khác trong nỗ lực nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc. Sau vụ tấn công hôm 7-10, dù không có bằng chứng nhưng nhà lãnh đạo xứ cờ hoa tin rằng một trong những lý do đằng sau các cuộc tấn công của Hamas là cản trở tiến trình hội nhập khu vực của Israel. “Mối quan tâm của người Mỹ trong việc khám phá và phát triển chuỗi cung ứng của Ấn Độ đã tăng dưới thời ông Biden. Mỹ cam kết hiện thực hóa điều này và đó là một phần quan trọng trong kế hoạch của Washington” - một nhà ngoại giao cấp cao giấu tên của Ấn độ cho biết.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)