MAI QUYÊN

Ðộng thái này diễn ra giữa lúc quan hệ Washington và Bắc Kinh leo thang căng thẳng. Theo các chuyên gia, Trung Quốc có mọi lý do để tăng cường liên kết quân sự chiến lược với Nga, bởi đó là “cách hiệu quả nhất” để đối trọng với Mỹ.

Nga - Trung tăng cường liên lạc quốc phòng, bao gồm tập trận quân sự chung. Ảnh: Xinhua

Trong thập kỷ trước năm 2014, dữ liệu do Ðại học Quốc phòng Mỹ (NDU) tổng hợp cho thấy Nga và Trung Quốc tiến hành khoảng 10 cuộc tập trận. Nhưng sau thời điểm Mát-xcơ-va sáp nhập Bán đảo Crimea của Ukraine, nước này và Bắc Kinh tổ chức ít nhất 36 cuộc diễn tập quân sự. Riêng trong năm 2022, Nga - Trung có 6 cuộc tập trận chung, nhiều nhất trong 2 thập kỷ trở lại đây. Con số này chiếm 2/3 tổng số cuộc tập trận của Trung Quốc với quân đội nước ngoài vào năm ngoái.

Thông điệp chính trị

Các cuộc tập trận giữa Nga và Trung Quốc nhìn chung quy mô nhỏ hơn so với Mỹ và đồng minh. Ðơn cử như hồi tháng 4, Mỹ và Philippines tổ chức cuộc tập trận lớn nhất trong 30 năm trên Biển Ðông và eo biển Ðài Loan, quy tụ hơn 17.000 binh sĩ cùng nhiều trang thiết bị quân sự tiên tiến. Không tạo hiệu ứng về quy mô như vậy, giới phân tích cho rằng hoạt động quốc phòng phối hợp giữa lực lượng vũ trang Nga - Trung thường mang ý nghĩa chính trị nhiều hơn.

Ðiển hình là các đợt tập trận song phương thường niên xung quanh Nhật Bản, quốc gia đang tranh chấp quần đảo Senkaku/Ðiếu Ngư với Trung Quốc trên biển Hoa Ðông và mâu thuẫn với Nga về 4 hòn đảo theo cách gọi của Tokyo là Vùng lãnh thổ phía Bắc trong khi Nga mô tả là quần đảo Nam Kuril. Năm 2019, lực lượng không quân Nga và Trung Quốc còn gây chú ý khi tiến hành tuần tra chung bằng máy bay ném bom tầm xa đầu tiên ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. Trong năm này, Nga tuyên bố giúp Trung Quốc xây dựng hệ thống cảnh báo các vụ phóng tên lửa đạn đạo. Ðây là động thái “chưa từng có tiền lệ”, báo hiệu mức độ hợp tác quốc phòng mới giữa đôi bên. “Lãnh đạo Nga và Trung Quốc đã tìm cách giảm thiểu, nếu không muốn nói là loại bỏ các rào cản tâm lý và chính trị hiện có để thắt chặt hơn nữa quan hệ hợp tác” - Tiến sĩ Alexander Korolev tại Ðại học New South Wales (Úc) đánh giá.

Mới đây nhất, theo xác nhận của Bộ Quốc phòng Trung Quốc, một đội tàu hải quân nước này ngày 16-7 đã lên đường đến biển Nhật Bản để tham gia cùng lực lượng hải quân và không quân Nga trong một cuộc tập trận thường niên. Theo nhà nghiên cứu Andrew Taffer tại NDU, diễn biến trên gửi tín hiệu cho tất cả các bên đang theo dõi, bao gồm cả Mỹ, rằng đây là mối quan hệ có ý nghĩa và đang phát triển. “Ðiều đó cho thấy khả năng Nga - Trung Quốc có thể hợp tác quân sự theo cách làm suy yếu lợi ích của Mỹ và đồng minh” - chuyên gia này nói thêm.

Ý định của Trung Quốc

Năm 2015, quan hệ Nga - Trung được nâng cấp sau khi Mỹ và châu Âu áp lệnh trừng phạt lên Mát-xcơ-va nhằm đáp trả việc sáp nhập Bán đảo Crimea. Áp lực này cùng với chỉ trích nhằm vào tham vọng của Bắc Kinh ở Biển Ðông, chính sách của Washington mở rộng hiện diện quân sự ở châu Á đã thúc đẩy Nga - Trung tăng cường liên lạc quốc phòng. Vài năm trở lại, hai nước ngày càng xích lại gần nhau khi có chung quan ngại Mỹ siết chặt vòng vây quân sự, đặc biệt khi Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) tìm cách hướng về phía Ðông và bắt đầu tiến sang châu Á.

Trong một đánh giá chung, nhiều nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại Trung Quốc và Nga có thể xây dựng liên minh đối trọng với Washington. Theo Giáo sư Elizabeth Wishnick tại Ðại học Montclair (Mỹ), nếu khủng hoảng hay xung đột xảy ra ở châu Á, nhiều khả năng Trung Quốc và Nga sẽ liên kết và hỗ trợ lẫn nhau.l