Trong bối cảnh lực lượng lao động dự kiến giảm còn 300 triệu người vào cuối thế kỷ này, Trung Quốc được cho sẽ sử dụng robot hình người để bù đắp tình trạng thiếu hụt nhân lực.

Robot hình người làm việc tại một công xưởng ở Trung Quốc. Ảnh: FT

Tại các xưởng sản xuất xe tải của tập đoàn công nghiệp nặng Sany (miền Trung Trung Quốc), âm thanh tạo ra khi robot ép và phun sơn thân xe hầu như đã thay thế tiếng trò chuyện của con người. Hiện Sany cũng đang cố gắng tự động hóa giai đoạn lắp ráp cuối cùng vốn tốn nhiều nhân công nhất bằng cách sử dụng robot hình người nhằm đối phó tình trạng thiếu hụt lao động.

Theo thống kê của Liên Hiệp Quốc, dân số trong độ tuổi lao động từ 15-64 của Trung Quốc, từng đạt “đỉnh” 1 tỉ người trong thập kỷ qua, dự kiến sẽ giảm xuống còn 300 triệu người vào năm 2100, điều có thể ngăn Bắc Kinh trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Hiện Trung Quốc coi máy móc được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ là giải pháp để thoát khỏi “bẫy” nhân khẩu học nói trên. Giới chức Trung Quốc cũng như chủ doanh nghiệp trên khắp nước này đều cho rằng việc tích hợp “AI hiện thân” - đưa AI từ môi trường ảo vào các cỗ máy vật lý như robot hình người, thiết bị IoT hoặc cánh tay robot - vào càng nhiều công việc và càng sớm càng tốt. Điều này phù hợp với mục tiêu Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) của Bắc Kinh, trong đó kêu gọi triển khai “các hình thức lao động mới liên quan đến sự hợp tác giữa con người và máy móc”, và ứng dụng “AI vào các vị trí thiếu lao động, môi trường có tính rủi ro cao”.

Robot thống lĩnh các nhà máy

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế, trong giai đoạn 2021-2024, Trung Quốc triển khai gần 2 triệu robot tại các nhà máy. Trước năm 2020, robot sản xuất trong nước chỉ chiếm 30% lượng robot tại các nhà máy, nhưng đến năm 2024, tỷ lệ này tăng lên 57%. Năm 2025, tỷ lệ robot công nghiệp so với công nhân ở Trung Quốc là 166/10.000.

Hiện Trung Quốc đang thúc đẩy phát triển lĩnh vực sản xuất robot hình người. Hồi năm ngoái, Bắc Kinh đã công bố gói chính sách trị giá 1.000 tỉ NDT (khoảng 146 tỉ USD) để tài trợ “lực lượng sản xuất mới” - công nghệ tiên tiến gồm cả robot - trong vòng 20 năm tới. Mới đây, các chính quyền địa phương và doanh nghiệp nhà nước còn nhận được chỉ thị phải tích hợp “AI hiện thân” vào các ngành sản xuất, hậu cần, bán lẻ và chăm sóc sức khỏe.

Năm 2026, Trung Quốc đặt mục tiêu triển khai ít nhất 10.000 robot tích hợp AI trong lĩnh vực thương mại trên toàn quốc. “Robot hình người sẽ là động lực chính tiếp theo cho ngành xuất khẩu máy móc của Trung Quốc trong 5-10 năm tới” - các nhà kinh tế của ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) nhận định. Năm ngoái, Trung Quốc chiếm tới 90% trong số 13.000-16.000 robot hình người được xuất khẩu toàn cầu. Các chuyên gia của Morgan Stanley ước tính doanh số bán robot hình người do nước này sản xuất sẽ tăng gấp đôi trong năm nay, đạt khoảng 50.000 robot.

Còn nhiều thách thức

Mặc dù robot hình người ngày càng phổ biến, song giới doanh nghiệp Trung Quốc vẫn còn phân vân có nên phụ thuộc vào loại robot này hay không, bởi chúng “làm chưa tốt những công việc dễ lẫn khó”.

Eric Guo, Giám đốc điều hành kiêm nhà sáng lập AI² Robotics, nhà sản xuất robot hình người tại Thâm Quyến, cho biết chính các khớp nối, bàn tay tinh xảo của robot hình người cùng với phần mềm AI đắt tiền khiến chúng không phù hợp với những công việc đơn giản, lặp đi lặp lại mà một robot công nghiệp hiện làm tốt. Ngược lại, những môi trường quá khó đoán và phức tạp, như làm việc trong các căn hộ, lại “quá khó” với người máy. Dẫu vậy, ông Guo tin rằng về lâu dài, robot hình người sẽ thay thế hàng triệu vị trí việc làm, đặc biệt là các công việc nguy hiểm hoặc độc hại. 

Cao Yuran, quản lý tiếp thị cấp cao tại Li Gong, công ty công nghệ cao chuyên sản xuất robot hình người, cho rằng loại robot này phù hợp hơn với các công việc sản xuất đòi hỏi độ chính xác cao như vặn ốc vít, dán keo hoặc may quần áo, vốn thường do các công nhân lành nghề đảm trách. Tuy nhiên, việc dạy một robot bắt chước con người là thử thách vô cùng khó khăn, bởi chúng không thể tự cảm nhận được bề mặt hay độ co giãn của một tấm vải, hoặc dễ dàng xử lý các tình huống phát sinh trong môi trường sản xuất thực tế. Chưa kể, khoảng cách giữa tham vọng và thực tế của robot hình người vẫn còn rất lớn do não bộ của robot vẫn còn hạn chế. Để thu hẹp khoảng cách đó thì cần lượng dữ liệu huấn luyện khổng lồ. 

TRÍ VĂN (Theo FT)