MAI QUYÊN
(Theo Reuters, US News & World Report)

Vài tuần trở lại đây, Trung Quốc liên tục có hành động thách thức Mỹ về mặt quân sự, bao gồm điều hàng không mẫu hạm tới gần đảo Guam và cho chiến đấu cơ áp sát máy bay do thám của Lầu Năm Góc trên Biển Ðông.

Tàu chiến Trung Quốc tập trận hải quân chung với Nga ở Biển Hoa Đông, vài ngày trước khi xuất hiện gần đảo Guam. Ảnh: AP

Ðầu tháng 12, hạm đội Trung Quốc dưới sự chỉ huy của tàu sân bay Liêu Ninh bắt đầu tiến ra Tây Thái Bình Dương thực hiện nhiệm vụ “huấn luyện định kỳ”. Hoạt động được tiến hành song song với cuộc tập trận hải quân chung giữa Trung Quốc và Nga diễn ra ngoài khơi bờ biển tỉnh Chiết Giang. Bắc Kinh khẳng định chương trình huấn luyện “tuân thủ luật pháp quốc tế và không nhằm vào bất cứ bên nào”, nhưng tuyên bố này không khiến một số đồng minh của Mỹ trong khu vực giảm bớt quan ngại, đặc biệt là Nhật Bản.

Theo ghi nhận của Tokyo, hạm đội Trung Quốc đã tiến hành khoảng 260 cuộc tập trận cất cánh và hạ cánh gần đảo Okinawa - nơi đồn trú của phần lớn trong tổng số khoảng 47.000 binh lính Mỹ ở quốc gia đồng minh. Các quan chức Nhật cho biết đội tàu Trung Quốc còn di chuyển đến gần rìa phía Tây khu vực thuộc đảo Guam. Ðây là lãnh thổ chiến lược và tiền đồn của Mỹ gần nhất với Trung Quốc. Trung Quốc chưa bao giờ triển khai nhóm tác chiến tàu sân bay đến gần lãnh thổ Mỹ như vậy. Tờ Hoàn cầu Thời báo trong bài xã luận mới đây cũng khẳng định, Bắc Kinh sẽ không bao giờ tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ ở đảo Guam miễn là Washington không đối phó Trung Quốc hoặc can thiệp vấn đề Ðài Loan. Nhưng tờ này để ngỏ khả năng kịch bản trên được tiến hành nhằm ngăn chặn “hành động khiêu khích tiềm ẩn” từ Mỹ. Theo Hoàn cầu Thời báo, hoạt động của hạm đội tàu Liêu Ninh là thông điệp cảnh báo rõ ràng đối với chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden. Nó đồng thời phản ánh năng lực của Trung Quốc trước các cuộc tấn công tiềm năng do Mỹ phát động, bao gồm nỗ lực can thiệp quân sự trong vấn đề Ðài Loan.

Trong diễn biến liên quan, truyền thông quốc tế ngày 29-12 đồng loạt đưa tin về vụ máy bay chiến đấu J-11 của Hải quân Trung Quốc “tiếp cận không an toàn” trinh sát cơ Mỹ RC-135 Rivet Joint ở phạm vi 3 mét trên không phận quốc tế ở Biển Ðông. Với khoảng 30 người trên khoang, đội bay RC-135 buộc phải hạ độ cao và thực hiện các thao tác an toàn để tránh va chạm. Vụ việc xảy ra sau khi Mỹ lên tiếng chỉ trích xu hướng hành vi ngày càng nguy hiểm gần đây của máy bay quân sự Trung Quốc. Hồi tháng 5, máy bay chiến đấu Trung Quốc bị tố gây ra mối đe dọa cho quân đội Úc trên Biển Ðông khi thả túi chứa các mảnh nhôm nhỏ bay vào động cơ máy bay do thám của đối phương. Trong tháng 6, chiến đấu cơ Trung Quốc tiếp tục bị cáo buộc “quấy rối” máy bay tuần tra Canada khi họ theo dõi các hoạt động tránh lệnh trừng phạt của CHDCND
Triều Tiên.

Đài Loan bị kẹt ở giữa

Theo giới phân tích, Mỹ, Úc hay Canada đều có xích mích với Trung Quốc liên quan các vấn đề như Ðài Loan và hoạt động quân sự gây tranh cãi của Bắc Kinh ở Biển Ðông. Nhưng từ tháng 8, Washington đặc biệt khiến Trung Quốc tức giận sau chuyến thăm Ðài Bắc của Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi. Bắc Kinh sau đó phát động cuộc tập trận quân sự rầm rộ mà nhiều người coi là mô phỏng chiến dịch phong tỏa, thậm chí tấn công Ðài Loan. Gần đây, đại lục tiếp tục tố Nhà Trắng can thiệp công việc nội bộ sau khi các nghị sĩ Mỹ thông qua dự luật chi tiêu quốc phòng, bao gồm khoản hỗ trợ 10 tỉ USD để giúp Ðài Loan mua vũ khí và thiết bị quân sự trong giai đoạn 2023-2027. Ngày 29-12, Bộ Ngoại giao Mỹ còn phê duyệt thương vụ bán hệ thống chống tăng cho hòn đảo.

Theo Michèle Flournoy, đồng sáng lập Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), thái độ thẳng thắn của chính quyền Tổng thống Biden những tháng qua phản ánh sự đồng thuận hiếm hoi giữa lưỡng đảng ở Mỹ trong việc coi Trung Quốc là “mối đe dọa đang diễn ra”. Trong một đánh giá, cựu Thủ tướng Úc Kevin Rudd cho rằng diễn biến này phản ánh “chiến lược rõ ràng” thay cho học thuyết “mơ hồ chiến lược” được Mỹ áp dụng lâu nay khi Trung Quốc ngày càng không che dấu các mục tiêu của họ đối với Ðài Loan. Về sự hỗ trợ của Mỹ, chuyên gia Shelley Rigger cảnh báo xu hướng này là “con dao hai lưỡi” bởi nó vừa cần thiết cho lợi ích của Ðài Loan nhưng cũng đặt ra nguy cơ xung đột lớn hơn cho hòn đảo. Trong bối cảnh như vậy, bà Flournoy nói rằng chính sách ưu tiên của Mỹ hiện nay vẫn là răn đe, nhưng điều quan trọng là Trung Quốc phải nhận ra họ sẽ bất lợi nếu tham chiến bởi quy mô cuộc xung đột được dự báo vượt qua cuộc chiến của Nga ở Ukraine.