Trong khi phương Tây coi sự sụp đổ của Chính phủ Afghanistan do Mỹ hậu thuẫn là “thảm họa chiến lược”, Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm cách biến cuộc khủng hoảng ở nước láng giềng thành lợi thế giúp Ankara mở rộng ảnh hưởng.

Tham vọng của chính quyền Tổng thống Erdogan

Thổ Nhĩ Kỳ tham gia các hoạt động của Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) trong chiến dịch do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan từ năm 2001. Và khi lực lượng này rút đi từ tháng 8, Ankara bắt đầu triển khai chính sách rất khác so với các đồng minh phương Tây.

Ðược biết, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn duy trì hoạt động ngoại giao ở thủ đô Kabul trong khi các nước thành viên NATO khác đã rút phái bộ kể từ khi Taliban tiếp quản Afghanistan. Trong một tuyên bố, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan xác nhận các quan chức nước này và lãnh đạo Taliban đã gặp nhau nhiều lần. Ðối với cam kết hòa giải của Taliban, ông Erdogan nói rõ Ankara “lạc quan thận trọng” nhưng sẵn sàng hợp tác với chế độ mới dựa trên hành động thực tế. Trước đó, đảng Công lý và Phát triển cầm quyền (AKP) của Thổ Nhĩ Kỳ từng xây dựng mối quan hệ vững chắc với Chính phủ Afghanistan qua các thời kỳ. Và trong khủng hoảng hiện nay, chính quyền Tổng thống Erdogan muốn liên kết những diễn biến mới ở Kabul với chính sách đối nội và đối ngoại, coi đây là thời cơ mở rộng ảnh hưởng ở nước láng giềng cũng như trong khu vực.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan. Ảnh: Getty Images

Theo giới phân tích, kế hoạch hợp tác của chính quyền Tổng thống Edorgan phù hợp với mục tiêu của Taliban là mở rộng sự ủng hộ trong khu vực nhằm ngăn nguy cơ bị cộng đồng quốc tế cô lập và trừng phạt. Ðiều này được phản ánh qua đề nghị của Taliban muốn Ankara hỗ trợ hậu cần tại sân bay quốc tế Hamid Karzai ngay khi Mỹ và NATO hoàn tất rút quân. Hôm 5-9, phát ngôn viên lực lượng này tuyên bố họ muốn tiếp tục làm việc cùng Thổ Nhĩ Kỳ trong các lĩnh vực thương mại, kỹ thuật và hậu cần sau khi chính phủ mới được thành lập.

Ðối với Taliban, trợ giúp từ chính quyền Tổng thống Edorgan là tiền đề cho mối quan hệ kinh tế quan trọng với người Thổ trong tiến trình tái thiết đất nước sau này. Ngược lại, tư cách thành viên NATO cuối cùng còn hiện diện ở Afghanistan và là điểm giao tiếp quan trọng giữa Taliban và phương Tây có thể mang lại cho Thổ Nhĩ Kỳ vai trò trung gian ở khu vực mà nước này mong muốn từ lâu. Nó còn có thể được tận dụng như “đòn bẩy” tăng cường vị thế của Ankara trước chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden trong bối cảnh quan hệ hai nước xấu đi trong những năm qua.

Rủi ro về chính sách

Vụ tấn công khủng bố đẫm máu ngày 26-8 tại sân bay Kabul do một nhánh của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng nhận trách nhiệm cho thấy Taliban vẫn chưa hoàn toàn kiểm soát và đảm bảo an ninh theo cách mà Thổ Nhĩ Kỳ cần.

Nếu Ankara quyết hỗ trợ lực lượng này, họ có thể là thành viên NATO duy nhất công nhận Chính phủ Taliban. Trước đó, đường hướng đối ngoại bị cho ngày càng cơ hội mà Thổ Nhĩ Kỳ thực thi thông qua các hành động đơn phương ở Syria, Libya và Azerbaijan đã vấp phải chỉ trích từ nhiều nước thành viên. Và động thái sắp tới ở Afghanistan có thể đào sâu mối quan hệ vốn đã rạn nứt giữa chính quyền Tổng thống Erdogan và những nước NATO còn lại. Nhìn chung, Thổ Nhĩ Kỳ cần thời gian dài để theo đuổi mục tiêu từ cuộc khủng hoảng ở Afghanistan. Tuy nhiên, Ankara có thể trả giá lớn về chính trị và quân sự so với lợi ích mà họ có thể đạt được, Viện nghiên cứu Lowy trụ sở tại Úc cảnh báo.

MAI QUYÊN  (Theo Lowy Institute, Balkaninsight)