TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Giám đốc Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) David Beasley mới đây cảnh báo, cuộc chiến ở Ukraine không những tạo ra "thảm họa chồng thảm họa" mà còn có tác động toàn cầu, vượt ra khỏi những gì mà nhân loại chứng kiến kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Người dân Ukraine nhận bánh mì cứu đói. Ảnh: Getty Images

Nguy cơ xảy ra nạn đói

Phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (LHQ) hôm 29-3, ông Beasley nói rằng trước khi Nga phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" tại Ukraine hôm 24-2, WFP đã nỗ lực để đảm bảo lương thực cho khoảng 125 triệu người trên khắp thế giới. Thế nhưng, cơ quan này phải bắt đầu cắt giảm khẩu phần ăn của họ, bởi chi phí thực phẩm, nhiên liệu và vận chuyển đều tăng cao.

Theo ông Beasley, chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine đang khiến hàng triệu người bên bờ vực chết đói khi mà các nước như Ai Cập, Lebanon nhập khẩu lần lượt 85% và 81% ngũ cốc từ Ukraine hồi năm 2020, đồng thời sẽ làm tăng chi phí hàng tháng của WFP thêm 71 triệu USD khi cơ quan này mua tới 50% ngũ cốc từ Ukraine, tức là WFP một năm sẽ chi thêm 852 triệu USD, đồng nghĩa với việc lượng người mà cơ quan này tiếp cận sẽ giảm khoảng 4 triệu người.

Hiện WFP đang hỗ trợ lương thực cho khoảng 1 triệu người ở Ukraine, con số này sẽ là 2,5 triệu trong vòng 4 tuần tới, 4 triệu vào cuối tháng 5 và 6 triệu vào cuối tháng 6. "Nếu chúng ta chấm dứt xung đột, giải quyết nhu cầu của người dân thì chúng ta có thể tránh được nạn đói, sự bất ổn và tình trạng di cư ồ ạt. Nhưng nếu chúng ta không làm vậy, thế giới phải trả giá đắt, WFP khi đó sẽ lấy thức ăn từ trẻ em đói để chia cho trẻ em đang chết đói" - ông Beasley nhấn mạnh.

Lương thực tăng giá kỷ lục

Ukraine và Nga sản xuất hơn 30% lúa mì, 20% bắp và 75-80% dầu hướng dương cho thế giới. Khi chiến sự nổ ra, xuất khẩu các mặt hàng quan trọng như lúa mì, dầu hướng dương và bắp của Nga và Ukraine bị cắt giảm khiến giá lương thực tăng vọt, buộc người dân châu Âu nháo nhào đi mua vét dầu hướng dương để dùng dần.

Thật ra, trước thời điểm Nga khởi động chiến dịch quân sự ở Ukraine hôm 24-2, giá thực phẩm toàn cầu đã ở mức cao kỷ lục, hơn 24% so với cùng kỳ năm trước. Sau hơn một tháng nổ ra chiến sự, các nhà kinh tế và các cơ quan viện trợ cho rằng đang có nguy cơ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu. Theo đó, giá lương thực tăng có thể gây bất ổn chính trị ở các nước phụ thuộc vào nhập khẩu từ Nga và Ukraine. Ðược biết, gần 50 quốc gia nhập khẩu ít nhất 30% lúa mì từ Nga và Ukraine và 26 quốc gia nhập khẩu còn nhiều hơn, đến hơn 50%.

Cách đây một thập niên, chính giá ngũ cốc tăng vọt khiến giá bánh mì ở Ai Cập tăng 37% đã góp phần tạo ra "Mùa xuân Arab" - làn sóng cách mạng với các cuộc nổi dậy, biểu tình phản đối chưa có tiền lệ tại các nước Arab. Trước đó, năm 2008, giá lương thực leo thang làm bùng nổ các cuộc bạo động và biểu tình trên toàn cầu. Ðáng chú ý, tại Sudan, quốc gia nhập khẩu hơn 80% lúa mì từ Nga và Ukraine, khi giá bánh mì tăng, hàng ngàn người gần đây đã xuống đường biểu tình.

Phân bón "đồng cảnh ngộ"

Không những vậy, cuộc chiến tại Ukraine đã khiến giá phân bón tăng chóng mặt, buộc nông dân trên toàn cầu phải thu hẹp việc sản xuất nông nghiệp, qua đó đẩy thế giới đến trước bờ vực của khủng hoảng lương thực.

Nga hiện được xem là một trong những nhà cung cấp phân bón hàng đầu thế giới. Do đó, khi các nước phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Mát-xcơ-va đã làm gián đoạn khâu cung ứng các nguyên liệu đầu vào trên toàn cầu. Trước tình trạng thiếu hụt phân bón vốn là chìa khóa để tăng năng suất cây trồng, người nông dân đã cố gắng điều chỉnh lại quy mô sản xuất để thích ứng.

Theo số liệu của ngân hàng Rabobank (Hà Lan), năm 2021, Nga và Belarus chiếm hơn 40% tổng sản lượng kali xuất khẩu toàn cầu. Ðây là một trong 3 chất dinh dưỡng quan trọng được sử dụng để tăng năng suất cây trồng. Ngoài ra, Nga cũng chiếm khoảng 22% lượng amoniac xuất khẩu của thế giới, 14% lượng urê và khoảng 14% lượng monoammonium phosphate, vốn đều là các loại phân bón chủ chốt.

Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Nông Lương LHQ, cho biết cuộc khủng hoảng phân bón đang gây ra nhiều lo ngại khi nó có thể kìm hãm việc sản xuất lương thực ở các nước trên thế giới. "Nếu chúng ta không giải quyết được vấn đề phân bón và việc cung cấp phân bón vẫn tiếp tục bị đình trệ, thì chúng ta sẽ phải đối mặt với vấn đề về nguồn cung lương thực trong năm tới" - ông Torero nhận định.

Brazil được xem là cường quốc nông nghiệp và là nước xuất khẩu đậu nành lớn nhất thế giới, song lại phụ thuộc nhiều vào phân bón nhập khẩu như kali. Trong đó, Nga và Belarus là nhà cung cấp 1/2 số phân bón cần thiết cho Brazil. Trước tình trạng giá phân bón tăng cao do xung đột Nga - Ukraine, một số nông dân nước này đã phải thu hẹp diện tích trồng trọt. Theo Agroconsult, công ty tư vấn nông nghiệp tại Brazil, việc này sẽ gây ảnh hưởng đến sản lượng đậu nành và các loại cây trồng khác ở nước này. Riêng tại Mỹ, giá phân bón dự kiến sẽ tiếp tục tăng 12%, sau khi đã tăng 17% vào năm ngoái. Một số nông dân xứ cờ hoa đang dự tính chuyển sang sản xuất các loại cây trồng cần ít chất dinh dưỡng hơn trong khi một số khác lại tính tới phương án thu hẹp diện tích trồng trọt. Ở một số nơi khác trên thế giới, người nông dân cũng đưa ra các giải pháp tạm thời để giảm thiểu những áp lực về giá cả.