Bắc Kinh muốn được ghi nhận là góp công lớn trong việc tạo dựng sự ổn định và phát triển của Afghanistan dưới thời Taliban, đồng thời nâng cao danh tiếng của mình. Tham vọng này được thể hiện qua các cuộc họp cấp cao đa phương mà Trung Quốc tổ chức, bắt đầu từ ngày 30-3.

Phó Thủ tướng Abdul Ghani Baradar (trái) của chính quyền lâm thời Afghanistan đón tiếp Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ở Kabul ngày 24-3. Ảnh: Xinhua

Trung Quốc, Nga, Pakistan, Iran, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Qatar và Indonesia cử đại diện ngoại giao đến dự hội nghị cấp ngoại trưởng các nước láng giềng của Afghanistan, diễn ra tại tỉnh An Huy vào ngày 30 và 31-3. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị chủ trì cuộc họp. Quyền Ngoại trưởng chính quyền Taliban, ông Amir Khan Muttaqi đại diện cho Afghanistan.

An Huy cũng là nơi các đại điện ngoại giao của Trung Quốc, Nga, Mỹ và Pakistan nhóm họp vào ngày 31-3 nhằm thảo luận các vấn đề về Afghanistan. Theo phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Vương Văn Bân, Đặc phái viên của Trung Quốc phụ trách vấn đề Afghanistan Nhạc Hiểu Dũng sẽ chủ trì cuộc họp mang tên Bộ ba mở rộng (gồm 3 cường quốc và Pakistan). 

Phát biểu với báo giới ngày 29-3, ông Vương Văn Bân nói: “Trung Quốc, Nga, Mỹ và Pakistan là những quốc gia có ảnh hưởng quan trọng trong vấn đề Afghanistan. Chúng tôi hy vọng sẽ tìm thấy sức mạnh tổng hợp tại hội nghị ngoại trưởng lần thứ ba của các nước láng giềng Afghanistan, tiếp tục xây dựng sự đồng thuận trong vấn đề Afghanistan, khuyến khích các quốc gia trong khu vực và cộng đồng quốc tế tăng cường hỗ trợ cho hòa bình và tái thiết ở Afghanistan, giúp nước này sớm có được hòa bình, ổn định và phát triển”.

Tại các cuộc họp, giới phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ tìm cách thể hiện là quốc gia đi đầu trong công tác viện trợ nhân đạo và những dự án phát triển kinh tế ở Afghanistan, đồng thời công khai kêu gọi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa tài sản của Ngân hàng Trung ương Afghanistan ở nước ngoài. Nền kinh tế Afghanistan, vốn gần như hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài, đã bị tê liệt do nguồn tài trợ quốc tế đóng băng. Năm 2021, Mỹ là quốc gia viện trợ lớn nhất của Afghanistan, nhưng Washington đã đóng băng các quỹ của chính phủ cũ kể từ khi Taliban kiểm soát Afghanistan, khiến hệ thống tài chính và thương mại tê liệt.

Đến nay, Trung Quốc vẫn chưa công nhận chính quyền Taliban. Tuy nhiên, việc Bắc Kinh sẵn sàng viện trợ cho Kabul thể hiện sự tán thành thận trọng đối với việc kiểm soát đất nước của Taliban. Theo tờ Nikkei Asia, Trung Quốc có đủ nguồn lực để trở thành một trong những nước giúp đỡ lớn nhất trong khu vực của Taliban. Bằng cách đầu tư vào cơ sở hạ tầng ở Afghanistan, Trung Quốc sẽ thí điểm một nguyên tắc chính sách đối ngoại có tổ chức, đó là đầu tư cơ sở hạ tầng như một phương tiện để ổn định.

Mặt khác, Trung Quốc cũng đang theo đuổi các cơ hội khai thác nguồn khoáng sản khổng lồ chưa phát triển của Afghanistan, đặc biệt là mỏ đồng lớn nhất thế giới, Mes Aynak. Các chính phủ nối tiếp ở Afghanistan nhận ra nguồn khoáng sản dồi dào, ước tính trị giá 1.000 tỉ USD, là chìa khóa để vươn tới một tương lai thịnh vượng, song không chính phủ nào có thể khai thác được do nước này liên tục chìm trong chiến tranh.

Ngoại trưởng Vương Nghị tuần rồi cũng đã có chuyến thăm bất ngờ đến thủ đô Kabul để gặp các lãnh đạo của Taliban, trong bối cảnh cộng động quốc tế đang phẫn nộ trước việc lực lượng Hồi giáo này phá vỡ cam kết trước đó là mở cửa trường trung học cho nữ sinh. Trung Quốc được cho là đã chủ động tránh đề cập đến những hạn chế đối với chuyện học hành của các bé gái và những vấn đề về nhân quyền, trong khi vẫn cho mở cửa đại sứ quán nước này tại Afghanistan.

“Chuyến thăm Kabul của ông Vương Nghị chứa đựng tất cả các dấu hiệu của sự trao đổi chính phủ - chính phủ, nhấn mạnh rằng củ cà rốt mà Bắc Kinh có thể chìa ra thông qua việc tổ chức các hội nghị là viễn cảnh Taliban nhận được sự công nhận ngoại giao từ Trung Quốc và các nước láng giềng”, nhà phân tích Henry Storey tại Úc nhận định.

HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Reuters)