Với tập tiểu luận và phê bình “Lời đồng vọng 2”, nhà lý luận, phê bình văn học (LLPBVH) Lê Xuân đã vẽ nên bức tranh sinh động về văn học nói chung, văn học Cần Thơ nói riêng. Những bài lý luận tinh tế, những bài phê bình văn học thấu đáo lý tình trong tuyển tập này thuyết phục người đọc.

Tác giả Lê Xuân bên tác phẩm “Lời đồng vọng 2”. Ảnh: DUY KHÔI

Sách được bố cục làm 3 phần: “Văn học và cuộc sống”, “Đến với bài thơ hay” và “Những “hạt vàng” trong sách”. Trong đó, “Văn học và cuộc sống” thể hiện sự quan sát và nhận định tỉ mỉ của tác giả Lê Xuân về thực trạng văn học hiện nay. Có thể dừng lại đôi chút về khía cạnh văn học Cần Thơ và phê bình văn học ở ĐBSCL. Bàn về mảng phê bình văn học ở ĐBSCL hiện nay, nhà LLPBVH Lê Xuân nhận định còn “rất thiếu và yếu”. Người viết có thể đếm trên đầu ngón tay, chưa tương xứng với sự phát triển của văn học khu vực.

Đặt vấn đề “Văn học Cần Thơ trước cơ chế thị trường, làm sao để có được tác phẩm hay”, tác giả Lê Xuân khẳng định Cần Thơ là vùng đất bản sắc, có bề dày về văn học, nghệ thuật. Trong sự phát triển của công nghệ số, các cây bút văn chương của Cần Thơ vẫn giữ được bản sắc văn hóa địa phương, có sự tìm tòi, sáng tạo theo xu hướng mới. Tuy nhiên, nhà LLPBVH Lê Xuân mạnh dạn cho rằng, nhiều tác phẩm thơ cũng như truyện còn nặng tính tường thuật, miêu tả, kể lể, giải bày tâm sự đơn thuần. Sự tìm tòi, khám phá để có sự cách tân ngôn ngữ và thể loại còn yếu. Với các tác giả trẻ, mặt hạn chế là vốn tri thức, lý luận và thâm nhập thực tiễn chưa nhiều, chưa sâu nên tác phẩm có sức khái quát còn ít. Tác giả Lê Xuân kỳ vọng TP Cần Thơ sau hợp nhất sẽ thu hút được đội ngũ, làm tốt công tác “xã hội hóa văn học” để văn học Cần Thơ có nhiều khởi sắc, góp phần làm đẹp, làm giàu kho tàng văn học Cần Thơ và văn học nước nhà.

Trong phần “Đến với bài thơ hay”, tác giả chọn 33 bài thơ của các nhà thơ tên tuổi từ khắp mọi miền đất nước để bình, chia sẻ cảm xúc và lan tỏa vẻ đẹp thơ ca. Như với bài thơ “Trước cổng trường con gái” của nhà thơ Đoàn Vị Thượng, tác giả Lê Xuân đã bình rằng: “Nỗi buồn ấy đong đầy kỷ niệm đẹp của tình yêu thuở học trò đã qua hơn 10 năm mà vẫn tươi rói, vẫn rung lên bao cung bậc buồn, vui, lưu luyến nơi trái tim người đọc”.

Lần giở từng trang trong phần “Những “hạt vàng” trong sách”, người đọc tìm thấy những cây bút quen thuộc của văn chương ĐBSCL và Cần Thơ, như Lâm Tẻn Cuôi, Lương Minh Hinh, Lê Ái Siêm, Huệ Thi… Mỗi tác phẩm của các cây bút này, nhà LLPBVH Lê Xuân đều chia sẻ những cảm nhận sắc sảo, tinh tế, “ngẫm thật kỹ, nghĩ thật lâu” rồi mới đặt bút viết, với một tâm hồn nhiệt huyết với văn chương. Như khi đọc tập thơ “Ngược dòng” của nhà thơ Huệ Thi, tác giả Lê Xuân đã cho đó là cuộc “ngược sông tình cho thuyền đỗ bến yêu” của nữ nhà thơ. Bình tập thơ, rồi đi vào từng bài thơ tâm đắc, nhà LLPBVH Lê Xuân cho thấy sự dụng công trong bài phê bình của mình.

Nhà LLPBVH Nguyễn Văn Hòa đã nhận xét về tập sách này rằng: “Nhà LLPBVH Lê Xuân không quá khắt khe, không dùng phê bình như “ngọn roi” mà có sự nâng niu trân trọng, ghi nhận những điểm mạnh của từng tác giả để tạo động lực cho họ tiếp tục trên con đường sáng tạo nghệ thuật”. Theo nhà LLPBVH Nguyễn Văn Hòa, với nhiều phát hiện mới, nhiều đúc kết giá trị, “Lời đồng vọng 2” của nhà LLPBVH Lê Xuân là tư liệu quý cho người nghiên cứu, học tập và tìm hiểu về văn chương, nhất là văn chương ĐBSCL.

Nhà LLPBVH Lê Xuân 81 tuổi, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn TP Cần Thơ. “Lời đồng vọng 2” là sự tiếp nối của tập bình thơ “Lời đồng vọng”, ra mắt vào năm 2005. Đến nay, Nhà LLPBVH Lê Xuân đã ra mắt 10 tác phẩm in riêng, ở nhiều thể loại như LLPBVH, thơ, tản văn… và trên 30 tác phẩm in chung

ĐĂNG HUỲNH