HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)

Theo Hãng tin AP, Tổng thống Peru Pedro Castillo và phu nhân đang bị điều tra liên quan cáo buộc đạo văn sau khi đài truyền hình địa phương phát hiện vợ chồng ông có thể đã sao chép hơn phân nửa bài luận văn thạc sĩ mà cả hai là đồng tác giả.

Tổng thống Peru Castillo và phu nhân Lilia Paredes. Ảnh: EPA

Cụ thể, Ðài truyền hình Panamericana đã sử dụng phần mềm chống đạo văn Turnitin để kiểm tra bài luận văn thạc sĩ dài 121 trang của vợ chồng Tổng thống Castillo. Qua đó, Panamericana cho rằng vợ chồng ông Castillo dường như đã sao chép 54% luận văn của những tác giả khác. Ngoài ra, 2 trong số 3 giáo sư phê chuẩn bài luận văn này không tồn tại trên hệ thống đăng ký danh tính quốc gia. Vợ chồng ông Castillo đã sử dụng bài luận văn để lấy được bằng thạc sĩ về tâm lý học giáo dục tại Ðại học Cesar Vallejo cách đây hơn một thập niên.

Các công tố viên Peru ngày 5-5 thông báo mở cuộc điều tra nghi án đạo văn của vợ chồng ông Castillo, trong khi Ðại học Cesar Vallejo cũng làm điều tương tự. Tuy nhiên, Tổng thống Castillo phủ nhận hành vi đạo văn, đồng thời gọi những cáo buộc “độc hại” này là một phần trong “kế hoạch phá hoại” chính phủ của ông. Ở Peru, “chôm” ý văn có thể phải lãnh mức án tới 8 năm tù.

10 tháng đầy bất ổn

Ông Castillo được người dân Peru bầu làm tổng thống trong cuộc bầu cử năm ngoái, đánh bại bà Keiko Fujimori, con gái cựu Tổng thống Alberto Fujimori, với số phiếu rất sít sao. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 7-2021, ông Castillo liên tục trải qua những bất ổn chính trị chưa từng có, đã thay đổi 4 nội các và “sống sót” sau 2 lần bị luận tội chỉ trong chưa đầy10 tháng tại vị. Theo các cuộc thăm dò, hơn 60% người Peru muốn ông từ chức và kêu gọi tổng tuyển cử.

Tháng 10-2021, trang báo điện tử El Foco đã công bố đoạn ghi âm, trong đó lãnh đạo Liên đoàn Vận tải đa phương thức (UGTRANM), ông Geovani Rafael Diez Villegas, cùng các lãnh đạo ngành công nghiệp và thủ lĩnh chính trị đối lập, lên kế hoạch nhiều hành động chống phá để gây bất ổn và buộc ông Castillo phải từ chức. Một trong những hành động đó là cuộc bãi công toàn quốc của ngành vận tải diễn ra vào tháng 11-2021, tương tự cuộc khủng hoảng hiện nay.

Cụ thể, ông Villegas cho tổ chức bãi công trong ngành vận tải để phản đối giá nhiên liệu tăng cao, gây ra ách tắc trong vận chuyển hàng hóa, làm trầm trọng thêm tình hình cung ứng lương thực, thực phẩm vốn đã khó khăn do đại dịch COVID-19. Chính phủ Peru phản ứng bằng cách cắt giảm thuế nhiên liệu 30% nhưng các doanh nghiệp đầu mối không chịu hạ giá bán khiến tình hình càng thêm xấu. Từ đó dẫn đến cuộc biểu tình phản đối của dân chúng, có cả bạo loạn do những thành phần cực đoan, có tổ chức gây ra.

Cùng song hành với ông Villegas còn có bà Keiko Fujimori, với “nỗi hận” thua cuộc năm ngoái chưa bao giờ nguôi. Hồi tháng 11-2021, Keiko thông báo đảng của bà đang vận động Quốc hội tổ chức một cuộc luận tội Tổng thống Castillo, cáo buộc ông “đạo đức không phù hợp với chức vụ”. Cuộc luận tội sau đó thất bại nhưng bà Keiko không bỏ cuộc. Tháng 2-2022, bà cùng nhóm chính khách đối lập, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Maricarmen Alva, tiếp tục bàn bạc kế sách phế truất Tổng thống Castillo. Cuối tháng 3 vừa rồi, cuộc luận tội thứ hai được tiến hành và ông Castillo lại vượt qua với khoảng cách chỉ 1 phiếu.

Tuần rồi, các nhà lập pháp thuộc đảng cầm quyền Peru Libre đã trình lên Quốc hội dự luật cắt giảm nhiệm kỳ tổng thống của ông Castillo từ 5 năm xuống còn 2 năm, với cuộc tổng tuyển cử được ấn định vào năm 2023. Việc Tổng thống Castillo bị chính đảng của mình có động thái buộc phải rời ghế sớm được xem là một bước lùi chưa từng có tiền lệ trong chính trường.

Các nhà lập pháp muốn loại bỏ Tổng thống Castillo đã lưu ý rằng ông đang là đối tượng của 3 cuộc điều tra sơ bộ về tham nhũng, mà theo luật của Peru không thể tiến hành điều tra chính thức nếu ông vẫn còn tại nhiệm.

Tổng thống Castillo cũng vừa tránh được kịch bản bị luận tội nhờ “đua” ôtô về nước. Số là ông đối mặt nguy cơ vi hiến nếu không quay về nước trước nửa đêm 29-4 qua ngày 30-4. Ðó là hạn chót do Quốc hội Peru ấn định cho chuyến công du Ecuador của nhà lãnh đạo cánh tả này. Ông Castillo đã gặp người đồng cấp Ecuador Guillermo Lasso ở thành phố Loja, cách biên giới Peru khoảng 264km. Thế nhưng thời tiết xấu khiến máy bay không thể cất cánh vào chiều 29-4, ông Castillo nhanh chóng lên ôtô và quay về nước chỉ một giờ trước thời hạn nửa đêm.