ÐỨC TRUNG (Tổng hợp)

Sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng, Nga và Ukraine đã ký thỏa thuận ngũ cốc với Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hiệp Quốc (LHQ), qua đó tạo ra hy vọng cho hàng chục triệu người tại nhiều nước nghèo trên thế giới thoát khỏi nguy cơ chết đói vì thiếu hụt lương thực và giá thực phẩm tăng quá cao.

Lễ ký kết thỏa thuận ngũ cốc và trao đổi văn kiện tại Istanbul hôm 22-7. Ảnh: AP

Theo Hãng tin AP, thỏa thuận ngũ cốc được ký kết tại thành phố Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ hôm 22-7 với các đại diện gồm Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu,  Bộ trưởng Cơ sở hạ tầng Ukraine Oleksandr Kubrakov, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres và Bộ trưởng Quốc phòng nước chủ nhà Hulusi Akar. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan chứng kiến lễ ký kết. Ðây là thỏa thuận quan trọng đầu tiên kể từ khi Nga triển khai “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine  ngày 24-2, với sự trung gian vận động tích cực của Thổ Nhĩ Kỳ và LHQ. Thỏa thuận kéo dài 120 ngày và có thể tự động gia hạn.

Dấu hiệu tích cực

Theo thỏa thuận, Ukraine sẽ được phép xuất khẩu ngũ cốc và dầu ăn qua các cảng ở thành phố Odessa trên Biển Ðen. Một trung tâm kiểm soát và điều phối chung đặt tại Istanbul với sự tham gia của tất cả các bên liên quan nhằm theo dõi hải trình của các tàu chở ngũ cốc và giải quyết mọi tranh chấp. Hoạt  động kiểm tra tàu vận tải vào Ukraine sẽ được thực hiện trên vùng biển của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm ngăn chặn khả năng chở lậu vũ khí. Không có tàu quân sự hộ tống tàu chở lương thực, nhưng tàu rà phá thủy lôi  sẽ được triển khai sẵn sàng nhằm đảm bảo an toàn cho các chuyến hàng trên Biển Ðen.

Nga cũng được xuất khẩu ngũ cốc, phân bón và các sản phẩm nông nghiệp khác. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu  cho biết nước này đã nhận được sự cam kết của Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) trong việc dỡ bỏ cấm vận hoàn toàn liên quan đến các hoạt động xuất khẩu hàng hóa nông nghiệp ra thế giới.

Nga và Ukraine là những nhà cung cấp ngũ cốc hàng đầu thế giới. Cuộc xung đột tại Ukraine và các lệnh trừng phạt của phương Tây nhằm vào Mát-xcơ-va đang làm gián đoạn nguồn cung ngũ cốc, khiến giá lương thực toàn cầu tăng vọt và có nguy cơ đẩy hàng chục triệu người ở những quốc gia nghèo nhất trên thế giới rơi vào cảnh đói ăn. Hiện vẫn còn đến 25 triệu tấn lúa mì và ngũ cốc đang bị mắc kẹt tại các cảng ở Ukraine, trong khi quốc gia này dự kiến sẽ thu được 60 triệu tấn nữa vào mùa vụ năm nay. Nếu không xuất khẩu được số ngũ cốc tồn đọng, Ukraine có nguy cơ bị thiếu kho chứa để bảo quản.

LHQ hy vọng thỏa thuận sẽ được thực thi đầy đủ trong vài tuần tới và khôi phục lượng ngũ cốc xuất khẩu của 3 cảng ở Odessa về mức trước khi xảy ra xung đột là 5 triệu tấn/tháng. Các điểm đến xuất khẩu ngũ cốc hàng đầu của Ukraine bao gồm Ai Cập, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Bangladesh.

Ngay sau thỏa thuận trên được ký kết, dấu hiệu tích cực đã xuất hiện khi giá lúa mì giao dịch tại Mỹ và châu Âu đã giảm khoảng 6%, tức về mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, giá lương thực tại các nước nghèo trong hơn 6 tháng qua tăng mạnh, như tại Sudan tăng 187%, Syria tăng 86%, Yemen tăng 60% và Ethiopia tăng 54%.

Nghi ngờ và hy vọng

Mỹ, EU đều đưa ra tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận trên. Tuy nhiên, giới chức Mỹ, Anh và Ukraine vẫn tỏ ra nghi ngờ thiện chí của Nga, nhấn mạnh rằng Mát-xcơ-va cần biến lời nói hay cam kết của mình thành hành động cụ thể.

Giới phân tích nhận định Nga cũng có lợi ích địa chính trị khi ký kết thỏa thuận trên, dù nó giúp Ukraine có nguồn thu 10 tỉ USD từ xuất khẩu ngũ cốc. Nga đã cam kết sẽ tạo điều kiện xuất khẩu lương thực tới châu Phi trong chuyến thăm Mát-xcơ-va của Chủ tịch Liên minh châu Phi, Tổng thống Senegal Macky Sall hồi đầu tháng 6. Sức ép đối với Tổng thống Vladimir Putin cũng đã tăng trong chuyến thăm Nga hồi cuối tháng 4 của Tổng Thứ ký LHQ Antonio Guterres. Hơn nữa, thỏa thuận trên cho thấy ông Putin đặc biệt coi trọng  vai trò của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan trong mối quan hệ tốt đẹp giữa Nga và một thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO).

Ông Guterres đã hết lời ca ngợi thỏa thuận ngũ cốc giữa Nga và Ukraine: “Hôm nay, có một ngọn hải đăng trên Biển Ðen. Một ngọn hải đăng của hy vọng, một ngọn hải đăng của khả năng, một ngọn hải đăng của cứu tế trong một thế giới cần nó hơn bao giờ hết”. Ông Erdogan thì tuyên bố thỏa thuận này có thể “hy vọng hồi sinh lại con đường dẫn tới hòa bình”. Một quan chức quốc tế bày tỏ hy vọng nếu thỏa  thuận được thực thi và không có vụ bắn tàu chở ngũ cốc thì điều này coi như là một thỏa thuận ngừng bắn giữa Nga và Ukraine trên Biển Ðen.

Bộ trưởng Sergei Shoigu lạc quan tuyên bố trên báo giới Nga rằng thỏa thuận trên có thể bắt đầu thực thi “trong vài ngày tới”. Giới chức Ukraine nói họ cần khoảng 10 ngày để sắp xếp lại các cảng và cần thêm thời gian để xác định rõ các hàng lang vận tải sao cho an toàn.  Cũng có ý kiến nhận định việc thực thi thỏa thuận đầy đủ phải cần thời gian đến giữa tháng 8 tới.

Trong khi Nga và Ukraine ký thỏa thuận ngũ cốc,  Nhà Trắng thông báo Mỹ sẽ viện trợ gói quân sự mới trị giá 270 triệu USD cho Kiev, bao gồm 100 triệu USD cho 580 máy bay không người lái tải đạn. Các thiết bị khác có 4 hệ thống tên lửa HIMARS, 36.000 đạn pháo lựu.