HẠNH NGUYÊN (Theo Guardian, Reuters)

Rạng sáng 11-8, Nga đã phóng tàu thăm dò Mặt trăng đầu tiên sau 47 năm, sứ mệnh được thiết kế nhằm tạo lực đẩy mới cho lĩnh vực không gian của nước này.

Tàu thăm dò Luna-25 của Nga rời bệ phóng ngày 11-8. Ảnh: AP

Theo đó, tàu thăm dò Luna-25 được phóng bằng tên lửa Soyuz từ sân bay vũ trụ Vostochny ở vùng Viễn Ðông của Nga vào lúc 6h10’ (theo giờ Việt Nam). Chuyến bay không chở người này sẽ mất 5 ngày để đến quỹ đạo Mặt trăng. Cơ quan Vũ trụ Nga Roscosmos dự kiến tàu Luna-25 sẽ đổ bộ xuống cực Nam của Mặt trăng vào ngày 21-8 và thực hiện nhiệm vụ khoa học tại đây trong 1 năm.

Sứ mệnh Mặt trăng thành công gần nhất của Nga là tàu Luna-24, được phóng vào không gian năm 1976. Sự kiện này đã đi vào lịch sử khám phá vũ trụ thế giới khi mẫu vật lấy từ Mặt trăng thời điểm đó đã chứng minh sự hiện diện của nước trên vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái đất. Sau Luna-25, Mát-xcơ-va có kế hoạch phóng tàu Luna-26 và Luna-27 lần lượt vào năm 2024 và 2025.

Quyết tâm vượt khó

Sứ mệnh của Luna-25 là thử nghiệm các công nghệ hạ cánh mềm xuống vùng cực Mặt trăng và tiến hành các nghiên cứu cấu trúc bên trong cũng như khám phá các nguồn tài nguyên, bao gồm nước. Tuy nhiên, mục tiêu đầu tiên là chứng minh Nga vẫn có khả năng thực hiện các sứ mệnh đổ bộ xuống Mặt trăng sau vài lần thất bại trong quá khứ và đang bị bủa vây bởi các lệnh trừng phạt từ phương Tây liên quan cuộc chiến Ukraine.

Nga thời hậu Liên Xô từng phóng các sứ mệnh nghiên cứu sao Hỏa, tàu Mars-96 vào năm 1996 và vệ tinh Phobos-Grunt năm 2011, nhưng cả hai thiết bị đều rơi xuống Thái Bình Dương. Theo kế hoạch ban đầu, Roscosmos và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) sẽ hợp tác phóng tàu Luna-25, Luna-26, Luna-27 và robot thám hiểm sao Hỏa ExoMars. Thế nhưng, chương trình hợp tác chấm dứt hồi tháng 4-2022 sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Các lệnh trừng phạt đối với Nga sau đó đã khiến nước này khó tiếp cận hơn công nghệ phương Tây, ảnh hưởng tới chương trình vũ trụ. Theo giới phân tích Nga, các thiết bị điện tử của nước ngoài nhẹ hơn, trong khi những thiết bị nội địa khá nặng.

Phát biểu tại sân bay vũ trụ Vostochny năm ngoái, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh rằng Liên Xô từng đưa người đầu tiên vào không gian năm 1961 bất chấp việc nước này bị cấm vận “hoàn toàn”. Ông khẳng định Nga sẽ phát triển chương trình Mặt trăng bất kể các lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây đạt tới mức độ chưa từng thấy. “Chúng ta thực hiện tham vọng của tổ tiên để tiến lên phía trước, bất chấp mọi khó khăn và bất chấp những nỗ lực bên ngoài để ngăn cản chúng ta tiến lên”, ông Putin nhấn mạnh. Ðược xây dựng năm 2012, sân bay vũ trụ Vostochny đóng vai trò then chốt trong nỗ lực của Tổng thống Putin nhằm “biến” Nga thành siêu cường vũ trụ. Nga đã chuyển các vụ phóng tàu thăm dò từ sân bay vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan về Vostochny.

Di sản to lớn của Liên Xô

Mặc dù nhà du hành Mỹ Neil Armstrong là người đầu tiên đi bộ trên Mặt trăng vào năm 1969, nhưng 10 năm trước đó, sứ mệnh Luna-2 của Liên Xô đã trở thành tàu vũ trụ đầu tiên chạm tới bề mặt hành tinh cách Trái đất gần 390.000km. Ðến năm 1966, sứ mệnh Luna-9 trở thành tàu vũ trụ đầu tiên đổ bộ mềm xuống Mặt trăng. Mát-xcơ-va sau đó tập trung khám phá sao Hỏa, nhưng kể từ sau sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991, Nga không còn phóng các tàu thăm dò ra khỏi quỹ đạo Ðịa cầu.

Giờ đây, Nga đang muốn trở thành quốc gia đầu tiên hạ cánh mềm thành công xuống cực Nam Mặt trăng, nơi được cho là chứa các túi nước đá mà nhiều quốc gia đang thèm khát. Mỹ và Trung Quốc đã đẩy mạnh các chương trình khám phá vũ trụ, nhắm vào cực Nam Mặt trăng. Ấn Ðộ tháng rồi cũng đã phóng tàu thăm dò Chandrayaan-3 lên không gian để nghiên cứu khu vực nhiều nước gần cực Nam Mặt trăng. Ðến nay, chưa có nước nào đổ bộ mềm xuống cực Nam Mặt trăng, chủ yếu do địa hình gồ ghề của vùng này khiến việc đổ bộ rất khó khăn. Nhưng nếu tiếp cận thành công, nước có thể được dùng để làm nước uống hoặc chiết xuất nhiên liệu và ôxy.

_❝Theo nhà phân tích không gian nổi tiếng của Nga Vitaliy Egorov, phóng tàu thăm dò nhằm nghiên cứu Mặt trăng không phải là mục tiêu, mà “mục tiêu là cạnh tranh chính trị giữa hai siêu cường Nga và Mỹ, cùng một số nước khác cũng muốn xưng danh siêu cường không gian”_❞.