Iran vừa đưa ra hàng loạt điều kiện rất khó khăn cho Mỹ để đổi lại việc mở cửa eo biển Hormuz. Washington chắc chắn không thể chấp nhận các yêu cầu này của Tehran, nhưng Nhà Trắng được cho đã chuẩn bị một đề xuất đột phá nhằm chấm dứt thế bế tắc trên bàn đàm phán với đối thủ.

Eo biển Hormuz nhìn từ bờ biển Iran. Ảnh: AP

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran hôm 8-8 đã đưa ra 6 yêu cầu với Mỹ để eo biển Hormuz được mở cửa trở lại: Không được đe dọa Iran hoặc xúc phạm những điều thiêng liêng của Iran dưới bất kỳ hình thức nào và bằng bất kỳ ngôn ngữ nào; chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh và hành động gây hấn nhằm vào Iran, cũng như các đồng minh của Tehran tại Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq; dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và rút các lực lượng quân sự khỏi khu vực xung quanh Iran; bồi thường toàn bộ thiệt hại mà Iran phải gánh chịu từ xung đột và các áp đặt gây ra; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt bất hợp pháp; giải phóng các tài sản đang bị phong tỏa vô điều kiện.

Sự tự tin của Iran

Dù chính quyền Tổng thống Donald Trump chưa phản hồi các điều kiện của Iran, nhưng phần lớn các chuyên gia đều cho rằng Mỹ khó chấp nhận đáp ứng mọi yêu cầu của Tehran.

Ông Mark Esper,  người từng là Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nói rằng các điều kiện mới nhất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz là “nực cười” và đi quá giới hạn. Tuy nhiên, ông Esper thừa nhận việc Iran đưa ra các yêu sách cứng rắn cho thấy họ tin rằng mình đang nắm thế thượng phong và thực tế là họ đang như vậy. “Đó chính là tình thế mà chúng ta đang phải đối mặt lúc này. Những yêu sách mà họ đưa ra cho thấy họ đang trở nên táo bạo hơn và tự tin vào vị thế của mình trên trường quốc tế; đồng thời, họ cũng đang phô trương sức mạnh thông qua việc sử dụng các lực lượng ủy nhiệm”, ông Esper đánh giá.

Quả thật, sức mạnh gây áp lực của Iran tại eo biển Hormuz bắt nguồn từ một bộ công cụ ngăn chặn hàng hải tích hợp bao gồm thủy lôi, máy bay không người lái, tên lửa và kiểm soát hành trình chọn lọc, cho phép các hệ thống tương đối rẻ tiền này đe dọa tàu thương mại và làm gia tăng phí bảo hiểm lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. 

Ông Trump thay đổi lập trường?

Trong khi đó, Tổng thống Trump coi việc khôi phục hoạt động lưu thông thương mại bình thường qua eo biển Hormuz là một ưu tiên cấp bách hơn là duy trì các mục tiêu chiến tranh tối đa. Hơn nữa, việc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng biển của Iran hiện nay đòi hỏi các tàu chiến mặt nước, tàu ngầm, máy bay tuần tra biển, tiếp nhiên liệu trên không, các nguồn lực tình báo, các căn cứ được bảo vệ và tàu tiếp tế rất tốn kém lại luôn đối mặt với nguy cơ bị Tehran nhắm mục tiêu.

Giữa tình thế bế tắc trong đàm phán và yêu cầu gắt gao mới từ Iran, tờ Wall Street Journal (WSJ) của Mỹ hôm 9-8 cho biết Tổng thống Trump những tuần gần đây đã kín đáo phát tín hiệu rằng Washington có thể chấm dứt hoặc đình chỉ vô thời hạn cuộc đối đầu quân sự với Iran mà không cần đạt được một thỏa thuận hạt nhân toàn diện, với điều kiện Tehran phải mở cửa trở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và tiếp tục kiềm chế năng lực hạt nhân. Ông Trump nói với các cố vấn cấp cao rằng ông tin Tehran sẽ không thể khôi phục chương trình hạt nhân của mình - ít nhất là trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ tổng thống của ông - do việc khôi phục các cơ sở bị hư hại đòi hỏi thời gian, nhân sự kỹ thuật, thiết bị chuyên dụng, nguồn tài chính đảm bảo và các chuỗi cung ứng.

KIẾN HÒA