Nhiều người cao tuổi Nhật Bản mong muốn được sống trong ngôi nhà thân yêu của mình và cảm thấy thoải mái cả khi sống một mình. Song, họ thường đối mặt nỗi sợ cô đơn và những bất tiện trong cuộc sống hằng ngày. Một mô hình tương trợ cộng đồng đã được khởi xướng nhằm giúp người cao tuổi có thể duy trì cuộc sống độc lập dài lâu.

Bà Takako Shimizu (trái) trò chuyện cùng một tình nguyện viên khác. Ảnh: Japan Times

Tại thành phố Kakamigahara, thuộc tỉnh Gifu, có một khu dân cư ngoại ô với khoảng 2.000 ngôi nhà biệt lập. Các gia đình này bắt đầu chuyển đến đây vào những năm 1970 và lần lượt xây dựng ngôi nhà mơ ước của mình. Hiện tại, khoảng một nửa cư dân ở đây là người từ 65 tuổi trở lên, trong đó có cựu giáo viên Takako Shimizu (81 tuổi), người đã khởi xướng ý tưởng Sasae-ai no Ie (tạm dịch: Nhà Tương Trợ).

Bà Shimizu chuyển đến Kakamigahara cách đây khoảng 20 năm. Một ngày nọ, một người hàng xóm nói với bà: “Ở đây có nhiều dốc quá, khi về già sẽ khó khăn lắm. Bà nên chuyển đi khi còn khỏe mạnh”. Lời khuyên này khiến bà trăn trở. Khi chồng qua đời, bà Shimizu sống một mình. Dù thừa nhận có chút lo lắng về tuổi già, bà vẫn nghĩ: "Nếu có thể giải quyết được những vấn đề khó khăn, chúng ta có thể tiếp tục sống ở đây". 

Mùa xuân năm 2014, bà Shimizu đã khởi xướng thành lập Nhà Tương Trợ. Theo đó, các cư dân cần sự giúp đỡ có thể gọi điện hoặc đến để được tư vấn. Sau đó, bà và các điều phối viên khác liên hệ các tình nguyện viên và sắp xếp thời gian để họ giúp đỡ cư dân. 

Ngay khi chương trình được triển khai, cư dân liên tục gọi điện đến Nhà Tương Trợ để nhờ hỗ trợ, từ mua sắm hàng hóa, đưa đi bệnh viện, thay bóng đèn, nhổ cỏ trong vườn cho tới chơi với người già. Bà Shimizu tin rằng chỉ cần nhận được sự trợ giúp, người già vẫn có thể tiếp tục sống độc lập.

Đến nay, khoảng 150 tình nguyện viên, gồm những người đã nghỉ hưu, các bà nội trợ toàn thời gian và những người sống gần đó, đăng ký tham gia. Họ giúp đỡ người khác khi có thể và nhận được sự giúp đỡ khi cần. Ông Shunichi Hirata (76 tuổi) đến Nhà Tương Trợ gần như mỗi ngày để sửa chữa thiết bị hoặc mài dao khi có yêu cầu. Khi được hỏi cuộc sống của ông ra sao nếu không tham gia Sasae-ai no Ie, ông Hirata tươi cười chia sẻ: “Có lẽ tôi sẽ phải uống rượu từ sáng sớm. Khi tham gia chương trình, mọi người hết lời cảm ơn tôi. Tôi thấy điều đó thật tuyệt!”.

Ban đầu, công việc này không được trả lương, nhưng người dân nhất quyết tặng quà hoặc tiền để bày tỏ lòng biết ơn. Cuối cùng, chương trình đã áp dụng mức phí khoảng 1.000 yen (khoảng 166.000 đồng)/giờ. Sau khi trừ chi phí hoạt động, tình nguyện viên sẽ nhận được vài trăm yen. 

Tại quận Yagiyama, một chương trình hỗ trợ tương tự cũng được triển khai. Hằng tuần, các cư dân lớn tuổi đến trung tâm cộng đồng để tham gia sự kiện ăn trưa. Tại đây, các tình nguyện viên nấu những bữa cơm gia đình cho họ thưởng thức. Việc cùng nhau dùng bữa giúp mọi người cởi mở hơn và xây dựng các mối quan hệ. 

Năng lượng của các tình nguyện viên lớn tuổi cũng bắt đầu truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ hơn. Trong quá trình hoạt động, các tình nguyện viên cũng tương tác với trẻ em từ trường tiểu học Yagiyama, giúp đỡ làm bài tập về nhà hoặc tổ chức các chuyến dã ngoại, nấu ăn và làm đồ thủ công. Kosei Yoshikawa, học sinh lớp 4, đã chọn các hoạt động tình nguyện làm chủ đề cho bài luận ở trường. Với tiêu đề “Sasae-au Machi” (“Một thị trấn hỗ trợ lẫn nhau”), cậu kể những việc làm hữu ích của các tình nguyện viên. Cậu kết luận bài luận bằng câu: “Một ngày nào đó, tôi muốn trở thành người hỗ trợ người khác”.

Yoshihiro Okamoto, giáo sư chuyên về nhà ở và phúc lợi xã hội tại Đại học Chukyo, đánh giá cao những sáng kiến hỗ trợ lẫn nhau, gọi đó là “trường hợp điển hình, nơi các hoạt động suy giảm theo tuổi tác được bổ sung hiệu quả nhờ cộng đồng”. “Những người có hoàn cảnh khác nhau, gồm người già và trẻ em, cư dân Nhật Bản và cư dân nước ngoài, cần chủ động kết nối và cùng nhau xây dựng cộng đồng. Việc hòa nhập như vậy hiện nay là rất cần thiết” - ông Okamoto nói.

Theo Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, tỷ lệ người hơn 65 tuổi của nước này đã tăng lên 29,4%, cao nhất từ trước đến nay. Dự kiến, đến năm 2040, tỷ lệ này sẽ tiếp tục tăng, chiếm 34,8% dân số Nhật Bản. Trong khi đó, Viện Nghiên cứu An sinh Xã hội và Dân số Nhật Bản cho biết đến năm 2050 sẽ có 10,8 triệu người cao tuổi sống một mình, chiếm 20,6% tổng số hộ gia đình.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)