Từ những thành công bước đầu tỉnh Cà Mau kỳ vọng đến năm 2030 có 55.000ha lúa phát thải thấp theo Đề án “Một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp”.

Lúa phát thải thấp ở cánh đồng Kinh Dớn xã Đá Bạc cho năng suất cao.

Trên cánh đồng của Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Kinh Dớn (xã Đá Bạc, tỉnh Cà Mau), không khí thu hoạch vụ đông xuân rộn ràng hơn hẳn mọi năm. Ông Ngô Văn Nghề, một trong những người tiên phong áp dụng quy trình giảm phát thải, không giấu được nụ cười rạng rỡ khi bài toán kinh tế vốn khiến ông trăn trở lâu nay đã có lời giải đáp thỏa đáng. Bởi bằng việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác mới, lượng giống gieo sạ giảm được 5 kg/công, phân bón cũng tiết giảm khoảng 10 kg/công. Chỉ tính riêng 2 khoản chi phí đầu vào này, gia đình ông “bỏ túi” thêm 300.000 đồng cho mỗi công đất tầm lớn.

Ông Nghề phấn khởi chia sẻ: “Việc làm theo quy trình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với lối canh tác truyền thống mà còn giúp bảo vệ cây lúa trước dịch bệnh. Hiện với quy mô 5ha, ông nhận thấy sự thuận lợi rõ rệt khi sản xuất tập trung”.

Cùng chung niềm vui ấy, ông Nguyễn Trường Đời, thành viên HTX, đánh giá cao khả năng “chịu lực” của cây lúa khi ít bị đổ ngã và ít sâu bệnh. “Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thu về đạt khoảng 3,5 triệu đồng/công tầm lớn. Đặc biệt, người dân được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 200 đồng/kg, không chỉ đầu ra ổn định mà lợi nhuận cao hơn khoảng 20% so với trước đây”, ông Đời cho biết.

Tại xã Đá Bạc, mô hình lúa phát thải thấp được thí điểm trong vụ hè thu 2025, với diện tích 60ha. Từ thành công ban đầu, diện tích đã được mở rộng lên 150ha vào vụ đông xuân.

Bà Tô Hồng Chính, Chủ tịch UBND xã Đá Bạc, nhận định mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị hạt gạo mà còn cải thiện trực tiếp môi trường sống và sức khỏe của bà con nông dân. Với năng suất đạt khoảng 6,5 tấn/ha, lợi nhuận từ lúa phát thải thấp cao hơn sản xuất bình thường gần 9 triệu đồng/ha. Điều này tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, khiến người dân mong muốn được nhân rộng mô hình.

Vụ lúa đông xuân này, tỉnh Cà Mau thực hiện 24 mô hình lúa phát thải thấp, với tổng diện tích khoảng 1.400ha. Kết quả sơ bộ cho thấy lợi nhuận của người dân tăng từ 4-6 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, về mặt môi trường, các cơ quan chuyên môn ước định lượng khí nhà kính giảm từ 3,3-3,5 tấn CO2/ha. Đây là những chỉ số quan trọng để Cà Mau tự tin hướng tới mục tiêu 55.000ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 20 xã, phường trọng điểm theo Đề án của Chính phủ đến năm 2030.

Dù đạt được những kết quả khả quan, hành trình xanh hóa cánh đồng Cà Mau vẫn còn đó những rào cản. Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, thẳng thắn nhìn nhận địa phương thiếu các nền tảng trồng lúa chất lượng cao do không tham gia dự án VnSAT trước đây. Tỉnh đang thực hiện Đề án lúa phát thải thấp trong điều kiện “vừa làm, vừa rút kinh nghiệm”. Thêm vào đó, đặc thù của tỉnh Cà Mau có khoảng 50%, tương đương gần 100.000ha canh tác lúa - tôm với tình trạng ngập nước thường xuyên đang gây khó khăn cho kỹ thuật “tưới ngập khô xen kẽ” - một yếu tố then chốt để giảm phát thải. Hệ thống thủy lợi của Cà Mau cũng chưa đồng bộ dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Để vượt qua khó khăn, tỉnh Cà Mau đang tập trung quy hoạch lại các vùng sản xuất chuyên lúa và lúa - tôm, đồng thời phân kỳ đầu tư hạ tầng thủy lợi phù hợp. Tỉnh đang tích cực mời gọi các doanh nghiệp xuất khẩu gạo đầu tàu tham gia xây dựng vùng trồng.

“Chúng tôi kiến nghị Trung ương hỗ trợ, tạo ra những cơ chế đột phá về hợp tác công tư (PPP). Cần có những chính sách tín dụng ưu đãi thông qua doanh nghiệp dẫn dắt giúp nông dân tiếp cận vốn, rút ngắn khoảng cách trong việc thực hiện mục tiêu phát triển trồng lúa phát thải thấp. Đặc biệt, Cà Mau cần được quan tâm đầu tư về hạ tầng để phát triển trồng lúa bền vững”, ông Sử cho biết.

Bài, ảnh: HIẾU NGHĨA