Theo đánh giá của ngành chức năng, thời gian qua, sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản tại vùng ĐBSCL tăng cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, xuất khẩu, góp phần tăng trưởng cho toàn ngành Nông nghiệp. Để phát huy kết quả đạt được, năm 2026, ngành Thủy sản cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào sản xuất, nâng cao hiệu quả và gia tăng giá trị sản phẩm cho người dân nuôi trồng, hợp tác xã thủy sản, hướng tới phát triển bền vững và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành hàng thủy sản khu vực ĐBSCL.

Thu hoạch tôm thẻ chân trắng từ mô hình ứng dụng công nghệ cao cho nuôi trồng tại TP Cần Thơ.

Chuyển đổi số cho ngành Thủy sản

Theo Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, HTX trên phạm vi cả nước đóng vai trò là xương sống vững chắc, trực tiếp kiểm soát vùng nguyên liệu và tổ chức liên kết sản xuất cho hàng triệu hộ nông dân trong lĩnh vực sản xuất, nuôi trồng, chế biến thủy sản. Đặc biệt tại vùng ĐBSCL, nơi đóng góp quan trọng với 65% sản lượng nuôi trồng và 60% lượng xuất khẩu thủy sản toàn quốc; các tổ chức kinh tế tập thể như HTX Thủy sản Toàn Thắng, Hòa Đê, Tài Thịnh Phát Farm hay Tân Phát Lợi… là những hạt nhân gắn kết giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp để bảo đảm dòng chảy nguyên liệu ổn định, chất lượng cao cho xuất khẩu. Năm 2025, ngành Thủy sản Việt Nam lần đầu tiên xuất khẩu vượt ngưỡng 11 tỉ USD. Trong đó, ngành Thủy sản TP Cần Thơ đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 2,1 tỉ USD. Thành tựu trên không chỉ là động lực, là niềm tự hào, mà còn góp phần quan trọng vào tăng trưởng chung của ngành Thủy sản Việt Nam...

Liên minh HTX Việt Nam nhận định bên cạnh kết quả đạt được, phát triển thủy sản vùng ĐBSCL vẫn còn hạn chế, nhất là năng lực quản trị dữ liệu tại các HTX thủy sản đang là mắt xích yếu nhất trong toàn chuỗi giá trị. Sự chậm trễ trong tiến trình số hóa không chỉ làm suy giảm năng lực cạnh tranh mà còn tiềm ẩn rủi ro đứt gãy thông tin, khiến các nỗ lực truy xuất nguồn gốc và công tác quản lý nhà nước thiếu đồng bộ, tốn kém và kém hiệu quả. Những điểm nghẽn về dữ liệu đang tồn tại chính là rào cản lớn nhất ngăn cách người sản xuất tiếp cận với các giá trị gia tăng của nền kinh tế số và các chính sách hỗ trợ phát triển bền vững của ngành.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, cho biết: Ngành Thủy sản ĐBSCL và cả nước không còn ở giai đoạn cạnh tranh đơn thuần bằng sản lượng hay ưu thế về chi phí lao động, mà thực sự bước vào cuộc đua minh bạch, trách nhiệm và tính bền vững cốt lõi. Khi các thị trường nhập khẩu chủ lực liên tục thiết lập các rào cản kỹ thuật phi thuế quan nghiêm ngặt, từ cơ chế điều chỉnh biên giới carbon cho đến các yêu cầu khắt khe về chống khai thác IUU, thì chuyển đổi số không còn là một giải pháp tình thế, một lựa chọn mang tính phong trào hay một xu thế ngắn hạn, mà là một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức tổ chức sản xuất, là chìa khóa vạn năng để mở cánh cửa hội nhập vào nền kinh tế số, kinh tế xanh toàn cầu. Đây thực sự là con đường tất yếu và là bệ phóng chiến lược để khẳng định giá trị, quyền lợi và vị thế không thể thay thế của khu vực kinh tế tập thể, HTX trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mỗi sản phẩm thủy sản khi rời khỏi ao nuôi của người nông dân không chỉ mang theo hương vị giá trị của tài nguyên bản địa, mà còn phải mang theo một căn cước dữ liệu minh bạch, đủ sức vượt qua mọi rào cản kỹ thuật khắt khe nhất để chiếm lĩnh vị thế xứng đáng trên thị trường quốc tế…

Giải pháp thúc đẩy

Trong khuôn khổ Dự án "Nâng cao tính chuyên nghiệp cho các HTX thủy sản khu vực ĐBSCL" (dự án MACIB) giai đoạn 2024-2026, do Chính phủ Hà Lan tài trợ, Tổ chức Agriterra tại Việt Nam đã tổ chức khảo sát về thực trạng chính sách và chuyển đổi số trong các HTX thủy sản tại ĐBSCL. Kết quả cho thấy nhiều HTX thủy sản vẫn vận hành theo phương pháp truyền thống, thiếu công cụ và dữ liệu số, chưa kết nối hiệu quả với chuỗi giá trị và hệ thống quản lý. Thực trạng này đặt ra nhu cầu cấp thiết về một không gian đối thoại chính sách đa bên, nơi các bên liên quan cùng thảo luận và xây dựng giải pháp số phù hợp thực tiễn, có thể tích hợp vào quy hoạch và chiến lược phát triển thủy sản vùng ĐBSCL và cả nước. Đặc biệt, chuyển đổi số trong ngành tôm Việt Nam là cần thiết để nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giảm chi phí và rủi ro dịch bệnh, từ đó tăng sức cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu…

Nhiều ý kiến đề xuất tập trung thực hiện đột phá trong đầu tư hạ tầng kỹ thuật viễn thông tại các vùng sâu ven biển, hải đảo để xóa bỏ hoàn toàn các vùng lõm sóng, bảo đảm dòng chảy dữ liệu từ các thiết bị IoT không bao giờ bị gián đoạn. Từng bước tháo gỡ tình trạng phân mảnh dữ liệu bằng cách chuẩn hóa các giao thức kết nối mở (API) ở cấp quốc gia, giải phóng người nông dân khỏi ma trận thủ tục hành chính số và hiện thực hóa mục tiêu nhập liệu một lần, chia sẻ đa nền tảng. Khung pháp lý để công nhận và định giá tài sản số, coi dữ liệu lịch sử sản xuất minh bạch là chìa khóa mở cánh cửa vốn tín dụng, giúp khu vực kinh tế tập thể, HTX tự tin đầu tư công nghệ cao mà không bị ràng buộc bởi các tài sản thế chấp hữu hình. Tập trung đào tạo và phát triển lực lượng khuyến nông, khuyến ngư số - những chuyên gia vừa am hiểu nông học vừa thành thạo công nghệ để trực tiếp đồng hành, cầm tay chỉ việc cho mỗi thành viên HTX thủy sản làm chủ công cụ quản trị trong nền kinh tế tri thức, kinh tế số...

Bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh: "Thời gian tới, chúng tôi mong muốn các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp cùng xác lập được những cam kết mạnh mẽ về việc xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung liên thông; hình thành khung chính sách thí điểm cho tín dụng số dựa trên lịch sử sản xuất minh bạch; và đặc biệt là kiến tạo được cơ chế chia sẻ lợi ích từ việc thương mại hóa tín chỉ carbon xanh để tiếp thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi bền vững tại cơ sở. Liên minh HTX Việt Nam cam kết sẽ luôn đi đầu trong việc quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước để chủ động đề xuất, kiến nghị các chính sách đột phá, đồng thời phối hợp chặt chẽ cùng các ban, bộ, ngành và địa phương để triển khai đồng bộ các giải pháp số hóa vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực thủy sản. Chúng ta hãy cùng nhau hành động với tinh thần Hợp tác - Đổi mới - Sáng tạo - Hiệu quả bền vững để mỗi sản phẩm thủy sản khi vươn ra thế giới sẽ là niềm tự hào của trí tuệ, sự minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ…".

Bài, ảnh: HÀ VĂN