Khi Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh để định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI), châu Phi đang nổi lên như một đấu trường mới cho cuộc đua này.

Tỉ phú Mỹ Bill Gates (giữa) công bố sáng kiến Horizon1000 hồi tháng 1-2026. Ảnh: New Times

Với dân số tăng nhanh, khả năng tiếp cận Internet ngày càng lớn và đa dạng về ngôn ngữ, châu Phi đang được xem là khu vực then chốt cho sự phát triển AI, theo các nhà phân tích. Những quyết định sớm về hạ tầng và nền tảng có thể định hình tương lai của các thị trường công nghệ mới nổi, biến châu lục này thành yếu tố sống còn trong giai đoạn tiếp theo của việc áp dụng AI trên toàn cầu.

Theo dự báo, đến năm 2050, người châu Phi chiếm 25% dân số thế giới. Đối với Trung Quốc và Mỹ, lục địa này là một trong những biên giới kỹ thuật số lớn nhất trên hành tinh, nơi các lựa chọn công nghệ vẫn chưa được định hình rõ ràng.

Mỹ chú trọng chăm sóc sức khỏe

Mỹ lâu nay áp dụng cách tiếp cận chủ yếu dựa vào khu vực tư nhân để phát triển AI tại châu Phi, theo Bulelani Jili - trợ lý giáo sư tại Đại học Georgetown (Mỹ). Trong bối cảnh các công ty Mỹ đang thống trị công cuộc phát triển các mô hình AI trên thế giới, Washington nỗ lực mở rộng phạm vi phát triển sang châu Phi dưới nhiều hình thức.

Vào khoảng năm 2020, các “đại gia” công nghệ đã thiết lập nhiều trung tâm nghiên cứu và phát triển tại những quốc gia như Kenya, Nam Phi và Nigeria. Các tập đoàn này cũng đang tìm cách phát triển các ứng dụng AI phù hợp với nhu cầu địa phương.

Chăm sóc sức khỏe là lĩnh vực quan trọng đối với các công ty AI của Mỹ muốn thâm nhập thị trường châu Phi. Nhiều nước trong khu vực thiếu hụt nhân lực y tế, với nhu cầu lên tới hàng triệu nhân viên, trong khi một phần đáng kể dân số vẫn không có khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng.

Hồi tháng 2, hãng Anthropic của Mỹ đã ký bản ghi nhớ hợp tác 3 năm với Chính phủ Rwanda, với nỗ lực đưa AI vào hệ thống giáo dục, y tế và khu vực công của quốc gia Đông Phi này.

Trước đó, Quỹ Gates và công ty OpenAI đã phát động sáng kiến Horizon1000, quan hệ đối tác trị giá 50 triệu USD nhằm giúp các quốc gia châu Phi sử dụng AI để nâng cấp hệ thống chăm sóc sức khỏe. Các “ông lớn” khác của Mỹ như Microsoft, Google và IBM cũng đang mở rộng hiện diện tại châu lục này.

Gần đây, các quan chức Mỹ đã công bố sáng kiến mới Tech Corps, với mục đích thúc đẩy công nghệ của nước này ra hải ngoại, trong đó AI là một trong các lĩnh vực trọng tâm. Động thái này cho thấy Mỹ đang ra sức cạnh tranh với Trung Quốc không chỉ thông qua doanh nghiệp tư nhân, mà còn bằng ngoại giao công nghệ do chính phủ hỗ trợ.

Lợi thế của Trung Quốc tại châu Phi

Trong khi đó, Bắc Kinh được cho là đã nắm lợi thế cấu trúc AI tại châu Phi. Ảnh hưởng này được xây dựng dựa trên các dự án cơ sở hạ tầng và “Con đường tơ lụa số” thuộc sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Trung Quốc. Các công cụ AI sau đó được tích hợp lên những hạ tầng này, đặc biệt trong an ninh công cộng, giao thông và hệ thống hành chính.

Các mô hình ngôn ngữ AI do các công ty công nghệ Trung Quốc chế tạo như DeepSeek đang gia tăng ảnh hưởng so với các đối thủ Mỹ như ChatGPT của OpenAI, một phần vì có thể tải chúng xuống miễn phí.

Theo Báo cáo mức độ Phổ biến AI 2025 do Microsoft công bố đầu năm nay, mức sử dụng DeepSeek tại châu Phi cao gấp 2-4 lần so với các khu vực khác. Ứng dụng gần như miễn phí này đã loại bỏ rào cản chi phí và được triển khai mạnh tại những khu vực từng bị bỏ qua trong làn sóng ứng dụng AI đầu tiên.

“Điều này tô đậm cách AI mã nguồn mở có thể hoạt động như một công cụ địa chính trị, mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại những nơi mà các nền tảng phương Tây khó vận hành”, Microsoft nhận định.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP)