16/11/2026 - 10:55

Ứng dụng AI trong tố tụng dân sự công ích 

Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) 2 cấp TP Cần Thơ vừa tổ chức hội thảo khoa học "Ứng dụng nghiên cứu trí tuệ nhân tạo trong thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 - Từ thực tiễn đến giải pháp số hỗ trợ tố tụng dân sự công ích". Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học và kiểm sát viên trao đổi những vướng mắc thực tiễn, tìm ra giải pháp chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) một cách an toàn, hiệu quả trong công tác kiểm sát việc khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết 205/2025/QH15.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội lần đầu tiên trao cơ chế thí điểm cho VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ lợi ích công và nhóm dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, cơ chế đặc thù này đặt ra nhiều thách thức cho đội ngũ kiểm sát viên tại cơ sở. Các vi phạm ảnh hưởng đến lợi ích công cộng: đất đai, môi trường, an toàn thực phẩm hay trật tự xây dựng thường rất phức tạp, dữ liệu phân tán và ranh giới pháp lý mong manh.

Ông Lê Hồng Thu, Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Cần Thơ cho rằng, nhận diện vụ việc dân sự công ích không đơn thuần là việc tiếp nhận thụ động thông tin phản ánh từ dư luận hay mạng xã hội, mà đòi hỏi một quy trình suy luận và kiểm chứng pháp lý vô cùng chặt chẽ. Để đi đến quyết định khởi kiện, cơ quan kiểm sát phải kinh qua quá trình đánh giá đa tầng từ việc sàng lọc, phân tích nguồn tin ban đầu nhằm xác định chính xác dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, tiếp đến là nhận diện khả năng phát sinh quan hệ pháp luật dân sự cần được tòa án bảo vệ và cuối cùng là kiểm tra đầy đủ các điều kiện khởi kiện theo đúng tinh thần Nghị quyết 205/2025/QH15.

Sự cẩn trọng này giúp ngành Kiểm sát tránh được 2 thái cực lệch lạc dễ mắc phải, đó là buông lỏng hoặc bỏ sót các tình huống thực sự cần bảo vệ quyền lợi cho người yếu thế, đồng thời không mở rộng quá mức sang các tranh chấp dân sự tư nhân nhằm tránh làm ảnh hưởng đến quan hệ kinh tế - xã hội chung.

Khối lượng thông tin rất lớn thu thập từ cơ sở cùng những đòi hỏi khắt khe về xác định chuẩn khung pháp lý, nguồn lực con người nên nếu chỉ làm thủ công, sẽ quá tải. Yêu cầu thực tiễn đặt ra là phải có một công cụ số hỗ trợ đắc lực, một trợ lý thông minh giúp kiểm sát viên xử lý dữ liệu nhanh chóng, chính xác, đáp ứng tiến trình chuyển đổi số toàn diện của ngành Kiểm sát.

Giải pháp AI-205 và an toàn dữ liệu

Để giải quyết bài toán thực tiễn đặt ra, mô hình "Trợ lý công vụ trí tuệ nhân tạo (AI-205)" được nghiên cứu, xây dựng. Chia sẻ về việc triển khai ứng dụng mô hình tại đơn vị, bà Phan Thị Liễu, Viện trưởng VKSND khu vực 4 - Cần Thơ cho biết, VKSND khu vực 4 áp dụng mô hình quản trị nguồn tin thông qua hệ thống biểu mẫu điện tử kết hợp mã QR tại 13 xã, phường trên địa bàn quản lý. Nhờ đó, dữ liệu tiếp nhận từ cơ sở được chuẩn hóa, số hóa và đưa vào lưu trữ khoa học.

Từ nền tảng dữ liệu sạch đó, mô hình "Trợ lý công vụ trí tuệ nhân tạo (AI-205)" phát huy tối đa vai trò hỗ trợ kiểm sát viên trong các tác vụ nghiệp vụ có tính lặp lại nhưng đòi hỏi độ chính xác cao như sàng lọc nguồn tin ban đầu, tra cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tự động lập bảng kiểm các tài liệu chứng cứ thiếu sót, hệ thống hóa chuỗi chứng cứ và tự động xây dựng dòng thời gian diễn biến vụ việc. Điều này giúp giảm thiểu đáng kể thời gian xử lý thủ công, tối ưu hóa năng suất cho đội ngũ kiểm sát viên tại cấp cơ sở.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng công cụ trí tuệ nhân tạo hay mô hình AI-205 suy cho cùng chỉ đóng vai trò là cánh tay nối dài hỗ trợ xử lý thông tin, tuyệt đối không thể thay thế hoạt động tư duy pháp lý, kiểm tra, xác minh, đánh giá chứng cứ và quyết định tố tụng của kiểm sát viên. Mọi kết quả, bảng biểu hay dự thảo do AI tạo ra đều phải được kiểm chứng chặt chẽ.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ tại VKSND 2 cấp TP Cần Thơ phải tuân thủ tuyệt đối các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo, nhất là đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm, hồ sơ chưa công khai hay thông tin bí mật. Đồng thời luôn phân định rạch ròi giữa manh mối do thuật toán gợi ý với chứng cứ tố tụng hợp pháp.

Ths Cao Văn Bền, Trưởng Phòng Tổ chức cán bộ, VKSND TP Cần Thơ, phân tích, trọng tâm cốt lõi là phải giúp người dân nhận thức đúng đắn về cơ chế khởi kiện dân sự công ích có điều kiện, biết rõ phạm vi Nhà nước bảo vệ và nắm vững phương thức tiếp cận các cơ quan tư pháp khi quyền lợi hợp pháp bị xâm hại. Đồng thời, cần tận dụng sức mạnh của AI trong truyền thông, tương tác hai chiều, tạo cầu nối tin cậy giữa người dân với ngành Kiểm sát. Song song đó, các đơn vị cần tiếp tục bám sát các hướng dẫn nghiệp vụ của cấp trên, triển khai ứng dụng công nghệ một cách thận trọng, có kiểm soát và có lộ trình bài bản.

Sự kết hợp đồng bộ giữa giải pháp công nghệ số, năng lực chuyên môn vững vàng của đội ngũ kiểm sát viên và sự tham gia tích cực của người dân sẽ là nền tảng vững chắc để thực hiện thắng lợi các mục tiêu cải cách tư pháp, bảo vệ nghiêm minh lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân nói chung và ở TP Cần Thơ nói riêng.

Bài, ảnh: PHI YẾN

Chia sẻ bài viết