Bộ Kinh tế Nhật mới đây cho biết tăng trưởng GDP của nước này trong quý IV/2008 là âm 3,3%, mức bi đát nhất kể từ “cú sốc dầu mỏ” cách đây 35 năm. Điều đáng nói là sự suy giảm của kinh tế Nhật nghiêm trọng hơn gấp 3 lần so với Mỹ, nơi khởi nguồn cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Vì sao nền kinh tế lớn thứ hai thế giới lại rơi vào tình thế ảm đạm như vậy? Bộ trưởng Kinh tế Kaoru Yosano cho rằng đó là do xứ mặt trời mọc phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu, trong khi nhu cầu của các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ, châu Âu đang giảm mạnh. Thị trường xuất khẩu hàng điện tử gián tiếp của Nhật qua các nước châu Á khác như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia cũng sụt giảm thê thảm. Báo cáo của Bộ Tài chính Nhật cho biết thặng dư tài khoản vãng lai của nước này năm 2008 sụt giảm tới 34,3%, chỉ còn 177,26 tỉ USD. Đây là lần đầu tiên trong 3 năm qua, thặng dư tài khoản vãng lai của Nhật bị giảm và là mức sụt giảm nặng nề nhất kể từ năm 1986 khi dữ liệu so sánh được công bố. Theo giải thích của ông Ryutaro Kono, nhà kinh tế trưởng của ngân hàng BNP Paribas tại Tokyo, các ngành công nghiệp xuất khẩu của Nhật là những đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất khi kinh tế thế giới tăng trưởng, nhưng khi cuộc khủng hoảng lan rộng ra toàn cầu thì họ là những nạn nhân bị tác động nặng nề nhất.

Nhưng tại sao nền kinh tế xứ sở hoa anh đào lại phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu? Các chuyên gia cho rằng Nhật không có sự chọn nào khác, vì nước này thiếu các nguồn tài nguyên thiên nhiên và phải nhập khẩu tất cả nguyên liệu thô phục vụ ngành công nghiệp chế tạo ô-tô, điện tử và máy tính. Tất nhiên, để có tiền trả cho nguyên liệu thô nhập khẩu, các doanh nghiệp Nhật cần có thị trường tiêu thụ nước ngoài. Còn thị trường tiêu thụ nội địa, tuy cũng khá rộng lớn với gần 130 triệu người tiêu dùng, nhưng không thể tăng trưởng mạnh trước thực trạng lão hóa dân số.

Theo nhật báo Asahi Shimbun, sự sa sút của nền kinh tế xứ Phù Tang là minh chứng cho sự đổ vỡ của hệ thống kinh tế dựa vào xuất khẩu. Tuy nhiên, trả lời phỏng vấn của báo chí quốc tế về tương lai kinh tế đất nước, chủ tịch tập đoàn sản xuất xe hơi lớn thứ hai tại Nhật là Honda, ông Takeo Fukui, thẳng thắn tuyên bố “kinh tế Nhật không thể tồn tại mà không có nền công nghiệp xuất khẩu”.

PHÚC GIA AN
(Tổng hợp từ AP, Asahi Shimbun, Bloomberg)