"Bệnh nhân người Anh" (NXB Văn học) là tiểu thuyết về chiến tranh, với những con người luôn khao khát tình yêu và ước vọng hòa bình. Tác phẩm của nhà văn Michael Ondaatje (người Srilanka) từng đoạt giải thưởng Booker danh giá năm 1992, sau đó được chuyển thể thành phim và giành được các giải Oscar, Quả cầu vàng, BAFTA…

Bối cảnh câu chuyện diễn ra ở Ý, vào những ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai. Một chiếc máy bay bị tai nạn và rơi xuống khu vực sa mạc Sahara. Người phi công nhảy dù trong tình trạng toàn thân bốc cháy. Anh được thổ dân cứu và chuyển đến một bệnh viện đặt tạm tại tu viện cũ. Không chỉ cơ thể và gương mặt bị biến dạng, anh còn mất trí nhớ nên mọi người gọi là "Bệnh nhân người Anh". Y tá Hana, người Canada, phụ trách chăm sóc cho anh. Khi có lệnh đưa toàn bộ bệnh nhân rời khỏi tu viện đến bệnh viện mới, Hana quyết ở lại cùng bệnh nhân người Anh vì cô sợ anh sẽ chết trên đường di chuyển. Nghe tin, Caravaggio, bạn thân của cha Hana và là một cựu nhân viên tình báo, vội tìm đến tu viện khuyên bảo cô và điều tra về thân thế của bệnh nhân người Anh. Lúc này, một lính công binh tên Kip người Ấn Độ cũng đến ở nhờ tu viện trong thời gian làm nhiệm vụ tháo gỡ các loại bom mìn do quân Đức cài đặt. Từ đây, câu chuyện mở ra mối quan hệ của bốn người với tâm tư, tình cảm, hồi ức đầy phức tạp…

"Bệnh nhân người Anh" không được kể theo trật tự thời gian thông thường mà là sự ráp nối ngắt quãng của quá khứ và hiện tại, suy nghĩ và hồi ức của nhân vật. Điều đó khắc họa sâu sự giằng xé nội tâm của các nhân vật khi phải lựa chọn giữa tình yêu và lý tưởng, giữa hiện thực và quá khứ. Tác giả đã để cho những hồi ức, những mâu thuẫn nội tại cũng như khát khao của nhân vật chi phối toàn bộ tâm trí của người đọc. Từ đó, dần hé mở những bí ẩn về thân thế của từng nhân vật, đẩy kịch tính lên cao trào vào cuối câu chuyện.

Xuyên suốt tác phẩm, tình yêu kết nối các nhân vật và cũng là khởi nguồn của mọi bi kịch. Hana hết lòng chăm sóc cho bệnh nhân người Anh bởi cô dành tình cảm đặc biệt khó gọi thành tên cho anh. Chỉ đến khi gặp Kip, cô nhận ra anh mới chính là tình yêu đích thực của mình. Ở một tuyến khác, bệnh nhân người Anh vì yêu vợ bạn mà chuốc họa và khiến người tình của mình chết thảm. Tuy nhiên, cốt lõi của mọi bi kịch lại chính là chiến tranh. Dù bỏ qua mọi mất mát, đau thương trong quá khứ thì mối quan hệ của bốn người, tình yêu và cả lý tưởng đều bị hủy hoại khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống hai thành phố của Nhật. Sự kiện này khiến Kip sụp đổ bởi anh cho rằng sự hy sinh của mình cho chiến tranh là vô nghĩa. Kip từ bỏ quân đội và chia tay với Hana. Câu chuyện khép lại bằng một cái kết buồn cho mỗi nhân vật khi họ nhận ra mình hoàn toàn bế tắc trước thời cuộc loạn lạc.

Từng được dịch ra hơn 30 thứ tiếng và xuất bản tại hàng chục quốc gia, "Bệnh nhân người Anh" chinh phục trái tim của độc giả bởi thông điệp ý nghĩa về khát vọng sống, tình yêu và hòa bình. Tuy nhiên, do đan xen quá nhiều chi tiết, sự kiện về lịch sử, địa lý, kiến thức về thơ, văn, âm nhạc nên tác phẩm nặng về triết lý. Do đó, so với tác phẩm điện ảnh thì tác phẩm văn học khó tiếp thu hơn.

Cát Đằng