Iran tìm cách tránh cuộc tấn công của Mỹ khi cử Ngoại trưởng Abbas Araghchi tới Thổ Nhĩ Kỳ để tiến hành đàm phán. Nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ dịu giọng hôm 29-1.

Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia Khalid bin Salman gặp Ngoại trưởng Mỹ Rubio hôm 29-1. Ảnh: X

Ráo riết tìm lối thoát ngoại giao

Ông Araghchi tới thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 30-1 để thảo luận với ngoại trưởng nước chủ nhà Hakan Fidan về việc ngăn chặn kịch bản Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Các nhà ngoại giao ở Ankara đang nỗ lực thuyết phục Tehran đưa ra những nhượng bộ liên quan chương trình hạt nhân nếu muốn tránh đối đầu quân sự. 

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan thậm chí đã đề xuất tổ chức cuộc họp trực tuyến giữa Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và người đồng cấp Mỹ Donald Trump. Nhưng đây là cuộc gặp khó có thể chấp nhận đối với giới ngoại giao vốn thận trọng của Iran, mặc dù nhà lãnh đạo Mỹ sẵn sàng đồng ý. Trên thực tế, hai nước đã không tiến hành đối thoại trực tiếp chính thức trong một thập kỷ qua.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump ngày 29-1 đã bày tỏ hy vọng tránh được hành động quân sự nhằm vào Iran và cho biết ông đang lên kế hoạch đàm phán với Tehran về một thỏa thuận hạt nhân khả thi.

Đài KAN News cho biết ông Trump đã tiến hành các cuộc trao đổi với Iran những ngày gần đây, trong đó cảnh báo rằng Tehran “không được sở hữu vũ khí hạt nhân và chấm dứt hành động sát hại người biểu tình”.

Một số chính phủ Trung Đông cũng đang hối hả tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho vấn đề Iran, nhưng đến nay những nỗ lực này vẫn chưa đạt tiến triển khi cả Washington và Tehran đều giữ lập trường cứng rắn.

Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty đã tiến hành các cuộc điện đàm riêng lẻ với người đồng cấp Iran Araghchi và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Những nỗ lực tương tự của Qatar, Oman và Saudi Arabia trong tuần này cũng không mang lại kết quả.

Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia Khalid bin Salman cho biết ông đã gặp các quan chức hàng đầu của Mỹ, bao gồm người đồng cấp Pete Hegseth, Ngoại trưởng Marco Rubio và  Đặc phái viên Witkoff tại Washington hôm 29-1. Hai bên thảo luận những nỗ lực nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực cũng như toàn cầu. Theo trang tin Axios, Saudi Arabia đang đóng vai trò chuyển tải các thông điệp giữa Iran và Mỹ trong nỗ lực nhằm hạ nhiệt căng thẳng.

Nguy cơ thất bại

“Khoảng cách lập trường giữa Iran và Mỹ về vấn đề hạt nhân vẫn rất lớn, đến mức bất kỳ đề xuất ngoại giao nào được bên này ủng hộ cũng sẽ không thể được bên kia chấp nhận. Điều đó khiến họ rơi vào thế bế tắc, không bên nào sẵn sàng nhượng bộ”, Nicole Grajewski, nghiên cứu viên của Chương trình Chính sách Hạt nhân thuộc Viện Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Mỹ), nhận định.

Các nỗ lực ngoại giao thất bại sẽ làm gia tăng nguy cơ xung đột quân sự, giữa lúc Lầu Năm Góc đang tập trung lực lượng hải quân hùng hậu ngoài khơi Iran và tiếp tục đe dọa tấn công nước Cộng hòa Hồi giáo. Tàu khu trục USS Delbert Black đã tiến vào Trung Đông trong 48 giờ qua, nâng tổng số khu trục hạm của Mỹ tại khu vực lên 6 chiếc, cùng với 1 tàu sân bay và 3 tàu tác chiến ven bờ khác.

Phát biểu tại cuộc họp nội các hôm 29-1, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh Lầu Năm Góc sẵn sàng thực hiện mọi mệnh lệnh quân sự do Tổng thống Trump ban hành.

Trước đó một ngày, ông Trump cảnh báo rằng “thời gian không còn nhiều” để Iran trở lại bàn đàm phán về một thỏa thuận mới liên quan chương trình hạt nhân của nước này. Ông cam kết cuộc tấn công tiếp theo của Mỹ sẽ dữ dội hơn rất nhiều so với chiến dịch không kích vào các cơ sở hạt nhân Iran hồi năm ngoái.

Đáp lại, Iran dọa sẽ tung đòn trả đũa nhằm vào Israel và các lực lượng Mỹ đóng tại các quốc gia vùng Vịnh nếu ông Trump ra lệnh tấn công.

HẠNH NGUYÊN (Theo Guardian, Reuters)