Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ vừa đạt được một thỏa thuận mà Tổng thống Joe Biden cho rằng sẽ “hạn chế quyền tiếp cận đối với thép bẩn, đặc biệt là từ các quốc gia như Trung Quốc”.

Công nhân làm việc tại một nhà máy sản xuất thép ở Trung Quốc. Ảnh: SCMP

Theo thỏa thuận có hiệu lực trong 2 năm, Mỹ đồng ý dỡ bỏ thuế suất đối với thép và nhôm nhập khẩu từ EU, chấm dứt những tranh cãi làm gia tăng căng thẳng thương mại khi cựu Tổng thống Donald Trump áp thuế lĩnh vực kim loại cách nay 3 năm. Ngoài việc hủy bỏ thuế, Mỹ cũng cho phép nhập khẩu 4,4 triệu tấn thép/năm từ EU. Ðổi lại, EU rút quyết định áp mức thuế 50% đối với nhiều mặt hàng của Mỹ, trong đó có xe máy Harley Davidson, rượu whiskey...

Năm 2018, chính quyền ông Trump đã áp các mức thuế đặc biệt 25% đối với mặt hàng thép và 10% đối với mặt hàng nhôm nhập khẩu từ một số nền kinh tế, trong đó có EU, theo điều khoản áp dụng đối với các mặt hàng được cho là đe dọa an ninh quốc gia.

Ðáng chú ý, thỏa thuận mới yêu cầu thép và nhôm của EU phải được sản xuất hoàn toàn trong khối kinh tế chung để đủ điều kiện miễn thuế. Ðiều khoản này được cho là nhằm ngăn chặn nguồn cung kim loại từ Trung Quốc và các nước không thuộc EU xuất sang Mỹ, vì thực tế hầu hết chúng chỉ được gia công đơn sơ ở châu Âu.

Phát biểu bên lề hội nghị Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) diễn ra ở Ý, Tổng thống Biden nhấn mạnh thỏa thuận trên nhằm vào các quốc gia bán phá giá thép vào thị trường Mỹ, gây hại cho công nhân Mỹ và cho cả ngành công nghiệp thép và môi trường, giúp nâng tầm nhôm và thép Mỹ, đồng thời khuyến khích giảm phát thải carbon. Nhà lãnh đạo xứ cờ hoa cho rằng thỏa thuận mới “sẽ ngay lập tức xóa bỏ sự căng thẳng với bạn bè của chúng tôi trong EU và giúp bác bỏ ý kiến sai lầm rằng chúng tôi không thể phát triển kinh tế và hỗ trợ người lao động Mỹ song song với giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu”.

Theo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) có trụ sở tại Hong Kong, Bộ Thương mại Mỹ cũng đã “tham vấn chặt chẽ” với Anh và Nhật Bản về các vấn đề về thép và nhôm, trong đó tập trung vào tác động của tình trạng dư thừa thép, nhôm toàn cầu, đồng thời kêu gọi các quốc gia cùng chí hướng cần có hành động tập thể để giải quyết nguyên nhân gốc rễ của vấn đề cũng như xử lý các tác động về khí hậu của ngành công nghiệp này.

Mới đây, Ủy viên Thương mại EU Valdis Dombrovskis cũng cho biết đang có ý định mời các nền kinh tế có cùng mục tiêu tham gia vào thỏa thuận nhằm góp phần giải quyết tình trạng dư thừa thép, nhôm toàn cầu. “Chúng tôi hy vọng sẽ hạn chế tiếp cận thị trường những nước không tham gia thỏa thuận, bởi những nước này không đáp ứng các điều kiện về định hướng thị trường hoặc không đáp ứng tiêu chuẩn về sản phẩm có nồng độ carbon thấp. Chúng tôi sẽ thực hiện điều này phù hợp với nghĩa vụ quốc tế và lợi ích các nhóm đa phương” - ông Dombrovskis tuyên bố.

Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cho rằng thỏa thuận trên sẽ giúp hướng tới sự trung hòa về khí hậu và đảm bảo “sân chơi bình đẳng” cho ngành công nghiệp thép và nhôm. Còn một quan chức EU tham gia xây dựng thỏa thuận cho biết thỏa thuận là nhằm loại bỏ “sự bóp méo thị trường” do các vấn đề như sự trợ giá của nhà nước trong lĩnh vực này gây ra.

Theo SCMP, thỏa thuận đánh dấu lĩnh vực hợp tác mới giữa liên minh xuyên Ðại Tây Dương nhằm vào Trung Quốc. Hồi tháng 9 vừa qua, hai bên đã thành lập Hội đồng Thương mại và Công nghệ để tăng cường chuỗi cung ứng và phát triển công nghệ thế hệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI). Dù Trung Quốc không được nêu tên nhưng thỏa thuận mới đề cập đến “giá trị dân chủ chung”, qua đó cho rằng “các nền kinh tế phi thị trường đang phá hoại hệ thống thương mại thế giới, lạm dụng công nghệ AI để đe dọa các quyền tự do cơ bản”.

Ðại sứ quán Trung Quốc tại Washington trong một tuyên bố cho hay Bắc Kinh kiên quyết phản đối “những cáo buộc vô căn cứ của Mỹ”. “Việc Mỹ phát triển quan hệ kinh tế và thương mại với EU như thế nào là chuyện riêng của họ. Họ không nên đặt vấn đề về Trung Quốc và thậm chí cố gắng hình thành một bè phái chống lại Trung Quốc. Chúng tôi hy vọng tất cả các bên có thể nghiêm túc thực hiện các biện pháp hiệu quả để đóng góp vào hoạt động có trật tự của thị trường toàn cầu, góp phần giúp nền thương mại quốc tế tăng trưởng ổn định và hợp lý” - cơ quan này nhấn mạnh.

Cho đến nay, Trung Quốc vẫn là nhà sản xuất thép và nhôm lớn nhất thế giới và là một trong số ít các nước ồ ạt tăng sản lượng trong năm ngoái bất chấp nền kinh tế toàn cầu suy giảm mạnh. Trong nhiều thập niên, Bắc Kinh đã bị Washington và Brussels cáo buộc “tấn công” và thao túng thị trường thép toàn cầu bằng các sản phẩm giá rẻ hơn và thường được chính phủ trợ giá.

TRÍ VĂN (Theo SCMP, FT)