Năm 2016, điện ảnh thế giới chứng kiến sự lên ngôi của dòng phim độc lập cùng với câu chuyện về đấu tranh cho nhân quyền được khai thác sâu. Song song đó, vấn đề nữ quyền cũng ngày càng tạo được chỗ đứng qua cách khai thác mạnh mẽ của điện ảnh.

PHIM ĐỘC LẬP LÊN NGÔI

Giới chuyên gia điện ảnh dự đoán dòng phim độc lập sẽ lên ngôi, thay thế cho các "bom tấn" phòng vé đang rơi vào lối mòn. Với thế mạnh khai thác các vấn đề thời sự, nhạy cảm (khủng hoảng kinh tế, xung đột sắc tộc, giới tính, bạo lực tràn lan…), phim độc lập phản ánh đời sống xã hội, trở thành tâm điểm chú ý của truyền thông và giới yêu điện ảnh.

Sự thắng thế của dòng phim độc lập thấy rõ qua mùa giải điện ảnh cuối năm 2016. Giữa tháng 12 vừa qua, Hiệp hội báo chí nước ngoài ở Hollywood (HFPA) công bố danh sách đề cử Quả cầu vàng 2017. Đứng đầu danh sách đề cử giải thưởng này đều là những tác phẩm thuộc dòng phim độc lập: "La La Land" (7 đề cử), "Moonlight" (6 đề cử), "Manchester by the Sea" (5 đề cử)... Các phim này đang thu hút giới truyền thông bởi bảng thành tích giải thưởng và câu chuyện khác biệt, đậm chất nghệ thuật, sáng tạo. Nổi bật là "La La Land" kể câu chuyện tình yêu bằng âm nhạc, có nội dung đơn giản nhưng cách truyền tải đầy cảm xúc và mới mẻ đã giúp tác phẩm được lòng giới phê bình lẫn khán giả. Chính vì thế, "La La Land" có mặt ở hầu hết các hạng mục chính của Quả cầu vàng: Phim hài/nhạc kịch hay nhất, Kịch bản xuất sắc, Đạo diễn xuất sắc, Nhạc nền trong phim hay nhất, Ca khúc trong phim hay nhất, Nam diễn viên thể loại hài kịch/nhạc kịch xuất sắc và Nữ diễn viên thể loại hài kịch/nhạc kịch xuất sắc. Trước đó, "La La Land" cũng đã thống trị giải Critic's Choice Awads với 8 chiến thắng.

Gây chú ý không kém, "Moonlight" của đạo diễn da màu Barry Jenkins, chạm đến nhiều vấn đề nhạy cảm liên quan đến màu da, giới tính. Phim kể về cuộc đời của Chiron- chàng trai da màu đồng tính. Với kinh phí khoảng 5 triệu USD, "Moonlight" bất ngờ thu về hơn gấp đôi kinh phí tại các phòng vé Bắc Mỹ, nhận không ít lời khen ngợi của các nhà phê bình ở các kỳ LHP Telluride, Toronto, London. "Moonlight" đã khắc họa rõ nét quá trình tranh đấu về quyền tự do được yêu thương, được sống thật với bản thân của những người da màu. Trên Rotten Tomatoes, phim nhận đến 98% điểm đánh giá tích cực, còn cây bút Richard Brody của tờ The New Yorker đã cho "Moonlight" đứng vị trí số hai trong danh sách những phim xuất sắc nhất năm 2016. Viện Điện Ảnh Hoa Kỳ cũng đã đưa "Moonlight" và "La La Land" vào danh sách những phim xuất sắc nhất năm 2016.

"Manchester by the Sea" lại mang đến cho người xem câu chuyện bình dị nhưng chứa đầy cảm xúc. Phim kể về Lee phải chăm sóc đứa cháu, thay người anh trai đã khuất. Bản thân Lee đã khá chật vật với đồng lương ít ỏi kiếm từ công việc tạp vụ, cũng như rắc rối từ cuộc hôn nhân với người vợ cũ. "Machester by the Sea"  lần đầu ra mắt tại LHP Sundance, lập tức nhận được sự chú ý của giới phê bình và truyền thông. Trên Rotten Tomatoes, 98% các bài phê bình dành lời khen cho phim, đó là "một trong những phim xuất sắc của năm". Không chỉ có 5 đề cử Quả cầu vàng, phim vừa được Ủy ban Quốc gia về Phê bình điện ảnh Mỹ vinh danh là Phim hay nhất năm.

Nhiều tác phẩm độc lập khác cũng được giới phê bình đánh giá cao và gây hiệu ứng phòng vé, như: "The Salesman", "Toni Erdmann", "Hell or High Water", "Lion", "The Birth of Nation", "The Handmaiden", "In a Valley of Violence", "A United Kingdom", "Loving", "Fences", "American Pastoral", "Nocturnal Animals"…

CÂU CHUYỆN SẮC TỘC, NỮ QUYỀN TRỖI DẬY

Nếu năm 2015, trong làng điện ảnh vẫn tồn tại những xung đột về màu da, giới tính; thì năm 2016, vấn đề này có sự chuyển biến chiều hướng tích cực. Cụ thể, Quả cầu vàng 2017 đã xướng tên một số nghệ sĩ da màu trong danh sách cử, như: diễn viên Ruth Negga trong "Loving", Mahershala Ali và Naomie Harris trong "Moonlight", Dev Patel trong "Lion", Denzel Washington và Viola Davis trong "Fences", Octavia Spencer trong "Hidden Figures". Nam diễn viên Mahershala Ali, nói: "Tôi luôn hy vọng bản thân là một phần của những nỗ lực tạo được tiếng vang với công chúng, góp phần thay đổi những định kiến về sắc tộc". Mahershala Ali cũng đang chứng tỏ ảnh hưởng của mình khi anh vừa chiến thắng hạng mục Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất với tác phẩm "Moonlight" tại giải Lựa chọn của các nhà phê bình 2016. Trong khi đó, nữ diễn viên da màu Ruth Negga thu hút sự chú ý với vai diễn đầy cá tính trong "Loving"- tác phẩm tiêu biểu cho cuộc chiến chống kỳ thị hôn nhân đa sắc tộc. Cô cũng được kỳ vọng sẽ là ứng cử viên sáng giá trên đường đua Oscar 2017, bên cạnh ngôi sao da màu Taraji P. Henson trong "Hidden Figures". Nữ diễn viên Taraji P. Henson đã có một năm đầy niềm vui khi tên cô chính thức lọt vào danh sách 100 người có tầm ảnh hưởng quốc tế của tạp chí Times. Cuốn sách "Around The Way Girl" của Taraji P. Henson cũng lọt vào danh sách một trong những sách tự truyện bán chạy nhất của New York Times.

Không chỉ có sắc tộc, nữ quyền cũng là vấn đề nổi bật thường xuyên được đề cập đến, như: "Certain Women", "20th Century Women", "Jackie", "Florence Foster Jenkins"…. "Jackie"- phim tiểu sử về Đệ nhất phu nhân Mỹ Jacqueline Kennedy, đang gây chú ý bởi câu chuyện tinh tế, mạnh mẽ về hình ảnh phụ nữ trong xã hội hiện đại. Vai diễn ấn tượng này đã giúp Natalie Portman trở thành ứng viên trong danh sách Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Quả cầu vàng 2017. Có thể thấy, hình ảnh phụ nữ mạnh mẽ, bản lĩnh và tiên phong trong việc đấu tranh cho tự do, nhân quyền trở thành đề tài được khai thác trong hầu hết các tác phẩm điện ảnh năm nay. Người xem có thể bắt gặp Michèle LeBlanc- quý bà mạnh mẽ, luôn làm chủ mọi tình huống dù bản thân là nạn nhân trong "Elle"; Mia- cô gái lãng mạn và kiên định theo đuổi ước mơ trong "La La Land"; hay Mildred- người phụ nữ dịu dàng nhưng đeo đuổi tình yên đến cùng trong "Loving"… Hầu hết các nhân vật nữ đều mạnh mẽ, chủ động đối mặt với thực tại để giải quyết những khó khăn, chướng ngại mà họ đang gặp phải. Các nhân vật đã tạo nên hình ảnh phụ nữ độc lập trong xã hội hiện tại, dù bất cứ chuyện gì đang xảy ra, họ vẫn có thể giải quyết và chịu trách nhiệm vì điều đó.

* * *

Điện ảnh 2016 dần khép lại với những tranh luận sôi nổi về sự lên ngôi của các phim độc lập, chủ đề nữ quyền, sắc tộc. Điều này cho thấy, điện ảnh quốc tế đang có một sự thay đổi tích cực trong việc nhìn nhận, đánh giá về tác phẩm nghệ thuật, cũng như việc nắm bắt xu thế điện ảnh của các nhà làm phim. Tính chủ động và góc nhìn đa chiều thúc đẩy sự phát triển của điện ảnh.

BẢO LAM (Tổng hợp từ Latimes, Variety, Telegraph)