Hạ viện Ý ngày 4-6 đã thông qua dự luật khung về phát triển năng lượng hạt nhân bền vững, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược tái khởi động ngành này sau nhiều thập niên gián đoạn. Còn Nhật - quốc gia từng có kế hoạch từ bỏ hoàn toàn điện hạt nhân sau thảm họa Fukushima hồi năm 2011 - đang tăng tốc xây dựng nhà máy mới.

Nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới Kashiwazaki-Kariwa (công suất gần 8 GW) tại Nhật Bản. Ảnh: Reuters

Một trong những điểm đáng chú ý của dự luật là sự chuyển hướng hoàn toàn khỏi mô hình nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn từng được sử dụng trong quá khứ. Thay vào đó, Ý sẽ tập trung phát triển các công nghệ hạt nhân thế hệ mới như Lò phản ứng mô-đun nhỏ và Lò phản ứng mô-đun tiên tiến.

Theo các chuyên gia, những công nghệ trên có nhiều ưu điểm như mức độ an toàn cao hơn, thời gian xây dựng ngắn hơn, khả năng triển khai linh hoạt và dễ tích hợp với hệ thống năng lượng tái tạo. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia nghiên cứu nhằm đáp ứng mục tiêu trung hòa carbon trong dài hạn.

Trong khi đó, Nhật Bản lên kế hoạch thay thế một số lò phản ứng điện hạt nhân vào năm 2040 nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Tokyo dự kiến thay thế từ 2 đến 5 lò phản ứng với tổng công suất 2,2-5,5 GW trong những năm 2040 và thay thế thêm 9 lò phản ứng khác vào những năm 2050.

Theo Kế hoạch Năng lượng Cơ bản, điện hạt nhân sẽ chiếm 20% trong cơ cấu nguồn điện quốc gia vào năm 2040. Tuy nhiên, tỷ lệ đó mới chỉ đạt 9,4% vào năm 2024.

Để đạt mục tiêu trên, Nhật Bản không chỉ tái khởi động các lò phản ứng đang ngừng hoạt động mà còn phải thay thế các lò phản ứng đến niên hạn hoạt động 60 năm theo quy định hiện hành, cũng như xây dựng thêm lò phản ứng mới hoặc mở rộng công suất tại các nhà máy hiện hữu.

Nhưng quy mô và tham vọng điện hạt nhân của Nhật chưa thấm vào đâu so với đồng minh thân thiết nhất của họ là Mỹ.

Tổng thống Donald Trump gần đây đã ban hành một loạt sắc lệnh hành pháp để kích hoạt quá trình phục hồi năng lượng hạt nhân của Mỹ, trong đó có xây dựng hàng chục lò phản ứng tiên tiến. Mỹ là quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 30% sản lượng toàn cầu. Điện hạt nhân đóng góp 19% vào tổng sản lượng điện của Mỹ và nước này đặt mục tiêu tăng 4 lần công suất điện hạt nhân lên 400 GW vào năm 2050.

Giải thích cho sự trở lại mạnh mẽ của điện hạt nhân, tại hội nghị thượng đỉnh quốc tế về năng lượng hạt nhân diễn ra ở Pháp hồi tháng 3 giữa lúc xảy ra chiến sự Trung Đông, Tổng thống nước chủ nhà Emmanuel Macron nhấn mạnh điện hạt nhân không chỉ giúp các quốc gia tăng cường độc lập năng lượng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động từ những biến động địa chính trị.

Ông Macron cho rằng việc khôi phục và phát triển điện hạt nhân có thể giúp các nền kinh tế ổn định hơn trước các cú sốc năng lượng toàn cầu. Dù còn nhiều tranh luận nhưng trong bối cảnh thế giới đối mặt với những bất ổn năng lượng ngày càng lớn, điện hạt nhân dường như đang quay trở lại trung tâm của các chiến lược năng lượng quốc gia. 

Chẳng hạn Indonesia cho biết sẽ đưa điện hạt nhân trở thành một phần trọng tâm trong chiến lược năng lượng dài hạn, không còn coi đây là “lựa chọn cuối cùng” mà là trụ cột đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Jakarta đặt mục tiêu vận hành nhà máy điện hạt nhân đầu tiên vào năm 2032, đồng thời mở rộng công suất lên 44 GW vào năm 2060. Tỷ trọng năng lượng hạt nhân trong cơ cấu năng lượng quốc gia dự kiến đạt 5% vào những năm 2030 và 11% vào năm 2060.

QUỐC KHÁNH (Tổng hợp)