Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 14-7 đã bắt đầu tái áp đặt phong tỏa các cảng biển của Iran theo mệnh lệnh của Tổng thống Donald Trump, qua đó chấm dứt mọi điều khoản cam kết trong bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran được ký kết ngày 17-6, đồng thời quân đội Mỹ chính thức khởi động lại chiến dịch quân sự chống Iran vốn có thể kéo dài 60 ngày nữa.

Eo biển Hormuz lại lâm vào tình trạng tắc nghẽn do chiến sự Mỹ - Iran tái diễn. Ảnh: NDTV

Với lệnh phong tỏa toàn diện mới có hiệu lực từ 20h giờ GMT ngày 14-7 (3h ngày 15-7 theo giờ Việt Nam), các lực lượng của CENTCOM cấm tàu thuyền đến hoặc đi từ các cảng và khu vực ven biển của Iran.

Trước khi đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, Mỹ đã phong tỏa các cảng biển của Iran từ ngày 13-4. Trong suốt 2 tháng đó, CENTCOM đã điều hướng hơn 140 tàu thay đổi hải trình, vô hiệu hóa 9 tàu không chấp hành và tạo điều kiện cho hơn 50 tàu thương mại chở hàng viện trợ nhân đạo đi qua khu vực. Mục đích của chiến dịch phong tỏa là kiểm soát, ngăn chặn các tàu vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa bất hợp pháp liên quan đến Iran tại khu vực vịnh Oman và eo biển Hormuz.

Ngoài tái áp đặt phong tỏa các cảng biển của Iran, Tổng thống Trump hôm 13-7 tuyên bố nước này đang “tiếp quản” eo biển Hormuz và các quốc gia giàu có sẽ trả tiền cho việc Mỹ bảo vệ eo biển này. Ông Trump điểm tên những nước giàu cần trả tiền cho sự bảo vệ của Mỹ để qua lại eo biển Hormuz, gồm Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait, Bahrain cùng một số nước khác. Tuyên bố đăng trên mạng xã hội sau đó, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ thu khoản phí “ngay lập tức” tương đương 20% giá trị hàng hóa vận chuyển để bù đắp chi phí bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa công bố cơ chế thực hiện.

Ý tưởng thu phí eo biển Hormuz của ông Trump đã vấp phải sự phản đối kịch liệt của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez khẳng định luật pháp quốc tế không cho phép áp đặt các khoản phí bắt buộc chỉ để quá cảnh qua một tuyến hàng hải quốc tế. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thì lên mạng xã hội chế giễu mức phí bảo vệ 20% giá trị hàng hóa đi qua eo biển Hormuz của ông Trump là “quá cao” và Iran sẽ áp đặt mức phí hợp lý hơn.

Thật ra, việc Iran hay Mỹ thu phí đi qua eo biển Hormuz đều vi phạm luật hàng hải quốc tế. 

Động thái phong tỏa cảng biển Iran và giọng điệu thâu tóm eo biển Hormuz được Tổng thống Trump đưa ra vào thời điểm ông đã gửi thư cho Quốc hội Mỹ hôm 10-7 thông báo rằng nước này một lẫn nữa lâm vào chiến tranh với Iran, qua đó chính quyền của ông sẽ có thêm 60 ngày sử dụng quân đội Mỹ chống Iran mà không cần sự chấp thuận của các nhà lập pháp.

Hồi tháng 5, ông Trump đã tuyên bố chấm dứt chiến dịch quân sự chống Iran được phát động vào ngày 28-2, sau thời hạn pháp lý 60 ngày không cần sự cho phép của Quốc hội Mỹ.

Chiều 13-7, ông Trump khẳng định:  “Iran giờ là một đất nước rất khác so với 4 tháng trước. Chỉ trong 4 tháng, chúng tôi đã đưa họ trở về thời kỳ đồ đá ở mức độ lớn”. Dù vậy, ông thừa nhận Iran vẫn còn một số tên lửa và năng lực quân sự nhất định.

Các đợt tấn công mới đây cho thấy Iran vẫn có khả năng tấn công các mục tiêu Mỹ ở các nước vùng Vịnh không chỉ bằng máy bay không người lái mà cả tên lửa hành trình và đạn đạo.

ĐỨC TRUNG