Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hôm 30-12 tuyên bố rút các lực lượng còn lại khỏi Yemen, sau khi Saudi Arabia lên tiếng ủng hộ lời kêu gọi của Chủ tịch Hội đồng Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi, yêu cầu binh sĩ UAE rời nước này trong vòng 24 giờ.

Khói bốc lên sau cuộc không kích của Saudi Arabia tại cảng Mukalla hôm 30-12. Ảnh: Reuters

Bộ Quốc phòng UAE khẳng định việc rút quân là quyết định tự nguyện, chấm dứt nhiệm vụ của các đơn vị chống khủng bố - lực lượng duy nhất còn hiện diện tại Yemen kể từ khi Abu Dhabi tuyên bố kết thúc vai trò quân sự vào năm 2019. 

"Lằn ranh đỏ" của Saudi Arabia

Tuy nhiên, tuyên bố trên được đưa ra sau vụ không kích của liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm vào một lô hàng bị cáo buộc có liên quan tới UAE tại cảng Mukalla (miền Nam Yemen), nơi bị Riyadh tố cung cấp viện trợ quân sự nước ngoài cho lực lượng ly khai Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) do Abu Dhabi hậu thuẫn. Cuộc không kích đã đánh trúng các phương tiện bọc thép và vũ khí được dỡ xuống từ 2 tàu xuất phát từ Fujairah - thành phố cảng ở bờ Đông UAE. Riyadh cho rằng số vũ khí này gây ra mối đe dọa an ninh trực tiếp và làm gia tăng căng thẳng, buộc liên quân phải tiến hành các cuộc không kích có giới hạn nhằm tránh thiệt hại ngoài ý muốn.

Tuyên bố của UAE cũng được đưa ra sau khi Saudi Arabia khẳng định an ninh quốc gia là “lằn ranh đỏ”, cáo buộc UAE gây sức ép buộc STC tiến hành các hoạt động quân sự lan tới sát biên giới Saudi Arabia. “Saudi Arabia xin nhấn mạnh rằng bất kỳ mối đe dọa nào đối với an ninh quốc gia đều là lằn ranh đỏ. Chúng tôi sẽ không ngần ngại thực hiện mọi bước đi, biện pháp cần thiết và vô hiệu hóa bất kỳ mối đe dọa nào như vậy” - Saudi Arabia trong một tuyên bố khẳng định.

STC là lực lượng ly khai mạnh nhất ở miền Nam Yemen. Hồi đầu tháng 12, lực lượng này đã tiến công và chiếm giữ phần lớn Hadramout, tỉnh lớn nhất ở Yemen thuộc khu vực miền Đông nước này. Tỉnh này có dân số chiếm khoảng 1/3 đất nước và là nguồn cung cấp nhiên liệu chính yếu cho các tỉnh miền Nam Yemen. Hadramout nằm trải dài từ Vịnh Aden ở miền Nam đến vùng biên giới giáp Saudi Arabia ở phía Bắc. Tỉnh này có mối quan hệ kinh tế và lịch sử sâu sắc với Saudi Arabia. Vì vậy, việc STC chiếm giữ vùng đất có vai trò chiến lược trọng yếu này được cho là một cái tát lớn đối với Riyadh.

Chưa dừng lại đó, STC tiếp tục tiến vào tỉnh Mahra giáp biên với Oman và kiểm soát một cửa khẩu chung với nước này. Tại Aden, lực lượng do UAE hậu thuẫn cũng chiếm giữ dinh tổng thống, nơi đặt trụ sở của Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen được quốc tế công nhận. 

Đến nay, theo đài Al Jazeera, STC đang kiểm soát khoảng 55% lãnh thổ Yemen, so với 35% của lực lượng Houthi. Trong khi đó, Chính phủ Yemen được cộng đồng quốc tế công nhận chỉ chiếm 10% lãnh thổ. 

Nguy cơ bất ổn lan rộng

Saudi Arabia và UAE từng là đối tác thân cận tham gia liên quân đảm bảo an ninh khu vực. Cả 2 cùng với Ai Cập và Mỹ là nhóm Bộ tứ đã tiến hành các hoạt động ngoại giao giải quyết các cuộc khủng hoảng khu vực. Song, thời gian gần đây, 2 nước nảy sinh nhiều khác biệt về chính sách, từ vấn đề dầu mỏ đến ảnh hưởng tại các điểm nóng trong khu vực. Căng thẳng gia tăng khi Saudi Arabia tiếp tục hậu thuẫn Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, trong khi UAE ủng hộ STC theo đuổi quyền tự trị. 

Chưa kể, Saudi Arabia và UAE gần đây còn bất đồng quan điểm về vấn đề Sudan, quốc gia đang chìm trong nội chiến và hứng chịu cuộc khủng khoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới kể từ tháng 4-2023. 

Giới chuyên gia lo ngại, bất kỳ xung đột nào nổ ra giữa Saudi Arabia và UAE đều sẽ gây bất lợi cho khu vực vùng Vịnh và dẫn tới xung đột ở các khu vực khác, gồm Sudan và Sừng châu Phi, nơi Saudi Arabia và UAE thường ủng hộ các phe đối đầu nhau. Theo giới chuyên gia, Yemen có thể trở thành một trong những chiến trường mà 2 quốc gia vùng Vịnh giàu có này tranh giành ảnh hưởng chính trị, kiểm soát các tuyến đường vận chuyển và tiếp cận thương mại.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)