Tại Cuộc thi Gạo ngon ĐBSCL lần thứ I do tỉnh Cà Mau tổ chức vừa qua, gạo BL9 đã được trao giải Nhất. Đó là thành quả cho hành trình vươn lên từ đồng đất lúa - tôm của cây lúa BL9 và tinh thần vượt khó, sáng tạo của người nông dân Vĩnh Lộc. Dịp này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ có cuộc trao đổi với anh Nông Văn Thạch, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình (xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau).

Anh Nông Văn Thạch bên cúp Giải Nhất Gạo ngon ĐBSCL dành cho gạo BL9. Ảnh: DUY KHÔI

Trước hết, xin được chung vui cùng bà con nông dân xã Vĩnh Lộc với giải Nhất “Gạo ngon ĐBSCL”. Đó hẳn sẽ là hành trình nỗ lực đầy kỳ công, thưa anh?

- Vĩnh Lộc vốn là vùng đất phèn mặn. Nhưng mấy chục năm qua, bà con xứ này đã vượt khó, cải tạo đất để trồng lúa, nuôi tôm và cho hiệu quả tốt. Trước đây, Vĩnh Lộc nổi tiếng với cây lúa Một bụi đỏ Hồng Dân. HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình cũng luôn định hướng tìm ra những giống lúa tốt, phục vụ nhu cầu canh tác lúa - tôm của bà con. Năm 2024, gạo ST24 trồng trên đất lúa - tôm Vĩnh Lộc đã được trao Giải thưởng Mai An Tiêm của Liên minh HTX Việt Nam, và hiện là sản phẩm OCOP 3 sao.

Cùng năm 2024, HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình được hỗ trợ giống BL9 do Trung tâm Giống nông nghiệp Bạc Liêu (nay là Trung tâm Khuyến nông Cà Mau) nghiên cứu, lai tạo. BL9 được triển khai trồng và hỗ trợ bao tiêu trên tổng diện tích 95ha. Giống lúa này rất phù hợp với đặc thù đồng đất lúa - tôm của xã Vĩnh Lộc, phát triển tốt, ít sâu bệnh, năng suất cao, từ 700-750kg/công tầm lớn. Đặc biệt, lúa được bao tiêu với giá lên đến khoảng 9.000 đồng/ký nên bà con rất phấn khởi.

Thưa anh, cơm từ gạo ngon BL9 có gì hấp dẫn?

- Tại Cuộc thi Gạo ngon ĐBSCL, Ban giám khảo chấm qua 2 vòng: đánh giá cảm quan hạt gạo nguyên liệu và đánh giá chất lượng cơm sau khi nấu. Hạt gạo BL9 được đánh giá cao về độ trắng trong, độ bóng, đồng đều và tỷ lệ bạc bụng rất thấp. Cơm từ gạo BL9 có mùi thơm, hạt gạo nở theo chiều dài, thon, có độ tơi, đều. Khi ăn, cơm có vị ngọt đằm tự nhiên kéo dài, độ dẻo vừa phải, hạt cơm mềm nhưng không dính. Gạo BL9 được sản xuất theo mô hình lúa - tôm, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc sinh học, nên đảm bảo an toàn, sức khỏe cho người tiêu dùng.

Anh có đánh giá gì về triển vọng của giống lúa BL9 trên đồng đất lúa - tôm?

- Sau 2 năm trồng, lúa BL9 cho thấy sự thích nghi rất rõ. BL9 có thời gian sinh trưởng từ 100-105 ngày, chiều cao cây khoảng 95-105cm, khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và có tính chịu mặn khá cao (khoảng 4‰) nên phù hợp với vùng sản xuất tôm - lúa ở Vĩnh Lộc.

Hiện nay, HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình và Công ty TNHH Lương thực Tấn Vương (An Giang) đã ký kết hợp tác sản xuất lúa hữu cơ năm 2026, có kiểm định và được bao tiêu lúa với giá cao. Sắp tới, BL9 sẽ được HTX trồng theo nhu cầu của thị trường, theo hướng nông nghiệp sạch, hữu cơ, nhằm gia tăng giá trị sản phẩm. Việc xây dựng thương hiệu dựa trên sự minh bạch về nguồn gốc và chất lượng an toàn được HTX xác định là lợi thế cạnh tranh.

Được biết, HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình là một trong những mô hình kinh tế tập thể hoạt động hiệu quả, tiêu biểu trong phát triển sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, được nêu gương điển hình cấp tỉnh, Trung ương. Anh có thể giới thiệu đôi nét về HTX?

- HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình được thành lập vào năm 2018, ban đầu chỉ có 44 thành viên, nay đã tăng lên gần 300 thành viên, với tổng diện tích 733ha đất theo mô hình lúa - tôm. HTX cung ứng 16 dịch vụ, bám sát hoạt động nông nghiệp của người nông dân như con giống (tôm, cua), vật tư nông nghiệp (phân, thuốc, thức ăn tôm…), bao tiêu tôm đầu ra…

HTX kiểu mới hoạt động dưới hình thức như cầu nối giữa doanh nghiệp, nhà quản lý, nhà khoa học, nhà chuyên môn với nông dân. Nông dân trong HTX kịp thời tiếp cận, nắm bắt các kỹ thuật nông nghiệp, đầu ra cho nông sản, định hình mô hình nông nghiệp, tránh sản xuất chồng chéo, từ đó xây dựng và phát triển được những vùng nguyên liệu đảm bảo chất lượng. Nỗ lực của HTX là giúp thành viên sản xuất theo quy trình, bán được sản phẩm với giá cả ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Cánh đồng lúa BL9 theo mô hình lúa - tôm ở Vĩnh Lộc. Ảnh: DUY KHÔI

Là thế hệ nông dân trẻ sinh năm 1989, từng là Chánh Văn phòng UBND xã, cơ duyên nào khiến anh gắn bó với HTX và con tôm, cây lúa quê hương?

- Tôi vốn là học ngành Thủy sản, về công tác tại xã nhà theo chương trình thu hút nguồn nhân lực của tỉnh. Sau thời gian làm việc, vì gia đình đơn chiếc nên tôi nghỉ việc, về kinh doanh vật tư nông nghiệp, trồng lúa và nuôi tôm. Từ năm 2019, được sự vận động của lãnh đạo địa phương, tôi làm Giám đốc HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình cho đến nay.

Tôi sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân, nhiều đời gắn bó với ruộng đất nên tôi có tình cảm đặc biệt với nghề nông. Nhưng tôi trăn trở, sản phẩm nông nghiệp từ mô hình lúa - tôm quá tốt, chất lượng cao, an toàn mà giá trị thì lại thấp. Tôi nghĩ, vấn đề đặt ra là phải ứng dụng khoa học kỹ thuật trong bối cảnh thích ứng biến đổi khí hậu, đặc biệt là phải liên kết, nắm bắt nhu cầu thị trường. Làm sao để nông dân cùng mua sản phẩm với giá rẻ nhất và bán nông sản với giá cao. Đến bây giờ, tôi và các thành viên HTX vẫn theo đuổi phương châm này.

Là nông dân trẻ, thuận lợi và khó khăn của anh là gì?

- Tôi thấy, thuận lợi là cơ bản. Người trẻ với lợi thế nắm bắt công nghệ sẽ tiếp cận khoa học công nghệ tốt hơn, mạnh dạn thử nghiệm, đột phá và thích ứng với các mô hình, kỹ thuật nông nghiệp hiện đại. Trong HTX, bằng trang lứa với tôi còn có nhiều anh em khác, đều có trình độ cao đẳng, đại học, và cùng có quyết tâm khởi nghiệp ngay chính quê hương mình.

Nhân chuyện người trẻ khởi nghiệp ngay trên đồng đất quê nhà, anh có nghĩ về chuyện giữ chân người trẻ ở lại quê hương, thay vì “ly nông, ly hương” mà nhiều người vẫn đang đau đáu hiện nay?

- Tôi nghĩ đây là một câu chuyện không hề dễ, nhất là trong bối cảnh kinh tế thị trường bây giờ. Với chúng tôi, đặc biệt là trong mô hình HTX, việc định hướng khởi nghiệp cho thế hệ trẻ là một hành trình dài, không thể làm trong ngày một ngày hai. Người trẻ chính là thế hệ tiếp nối, nên muốn giữ họ ở lại thì phải giúp họ nhìn thấy cơ hội thật sự.

Chúng tôi tập trung chia nhỏ các mô hình khởi nghiệp gắn với điều kiện địa phương, tổ chức theo nhóm và đặc biệt là phải gắn chặt với đầu ra sản phẩm. Khi nâng tầm giá trị nông sản theo hướng hữu cơ, sinh học, thì dù giá có cao hơn, vẫn có chỗ đứng trên thị trường. Từ con tôm, cây lúa truyền thống, HTX định hướng đa dạng dịch vụ, sản phẩm, tạo sự khác biệt, tránh “đụng hàng”. Khi người trẻ thấy được hướng đi rõ ràng, có thu nhập ổn định và tương lai phát triển, họ sẽ có lý do để ở lại, khởi nghiệp trên chính đồng đất quê nhà.

Xin cảm ơn anh!

ĐĂNG HUỲNH (Thực hiện)