Qua mỗi kỳ Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ (Lễ hội) lại có thêm nhiều chiếc bánh ngon từ làng quê được giới thiệu đến du khách qua tài khéo léo của nghệ nhân. Có những người miệt mài giữ nghề qua nhiều kỳ Lễ hội, có người lần đầu tham gia và cả người trẻ thử thách bản thân...

Cô Nguyễn Thị Cẩm Lệ (phải) giới thiệu món bánh bắp đùm đường thốt nốt. Ảnh: KIỀU MAI

Đã thành thông lệ, Hội thi Bánh dân gian Nam Bộ (Hội thi) là hồn cốt của Lễ hội, bởi Hội thi góp phần gìn giữ tinh hoa ẩm thực từ mọi miền đất nước. Mỗi năm đều có hàng chục loại bánh dân gian được giới thiệu, trong đó có bánh đã thất truyền được nghệ nhân bảo tồn và giới thiệu tại Hội thi.

Cô Nguyễn Thị Cẩm Lệ (53 tuổi, xã Long Kiến, tỉnh An Giang) đem đến Hội thi món bánh bắp đùm đường thốt nốt, cho biết: “Món này có từ thời ông bà xưa, tính ra cũng hơn 40 năm rồi. Món ăn này là quà quê mà cô lưu giữ”. 

Theo cô Cẩm Lệ, ngày xưa món ăn gọi xôi bắp gói trong lá chuối, nhưng nay cô sáng tạo kết hợp thêm đặc sản đường thốt nốt và cách gói mới, tựa như chiếc túi xách nhỏ gim kín, vừa bắt mắt xinh xinh, lại hợp vệ sinh. Bánh phải làm từ bắp nếp, giã nhuyễn thêm tí nước cốt dừa, đường và tí muối sau khi cuốn lại trong lá chuối thì đem đi hấp trên bếp củi. Nét đặc trưng của bánh này là phải gói bằng lá chuối, nhất là lá chuối hột thì hương vị bánh vẹn nguyên.

Dù còn bỡ ngỡ khi tham gia hội thi bánh lần đầu ở Cần Thơ, cô Cẩm Lệ phấn khởi: “Ước mong của cô là có được sức khỏe để làm bánh hoài, rồi giới thiệu, lan tỏa đến bà con và du khách gần xa như là cách để lưu giữ giá trị bánh quê. Cô rất vui khi giới thiệu về chiếc bánh đặc trưng của An Giang”. 

Nhiều lần góp mặt ở Hội thi, cô Mai Hoàng Lý (ấp Trà Cuôn, xã Vĩnh Kim, tỉnh Vĩnh Long), thường gọi cô Hai Lý, đã hơn 40 năm gắn bó mật thiết với chiếc bánh tét truyền thống. Không chỉ là bánh đậu mỡ mà bánh tét của cô Hai Lý có sự sáng tạo với nhiều hương vị: tam sắc, tứ hỷ, ngũ phúc... Lần này là bánh tét bát bửu với 8 loại nhân.

Cô Hai Lý chia sẻ: “Hồi nhỏ đi bán bánh, rồi cô giữ nghề làm bánh truyền thống của gia đình. Qua nhiều lần tham gia Hội thi, cô gặp gỡ nhiều người và từ đó học cách sáng tạo làm mới chiếc bánh quê nhưng vẫn giữ chất truyền thống của ông bà xưa”. Đó là, bánh tét do cô làm vẫn giữ màu xanh đặc trưng, nhưng từ lá bù ngót thanh nhiệt, có nhiều dược chất.

Cô Hai Lý nói: “Tính đến nay thì cô đã có hơn 40 sản phẩm bánh được sáng tạo dựa trên những chiếc bánh truyền thống của ông bà xưa. Nghề làm bánh cực lắm nhưng mình yêu nghề nên không ngừng nghỉ”.

Tại Hội thi, em Trần Đỗ Quyên (17 tuổi, đang học lớp 11A4 Trường THPT Châu Văn Liêm, TP Cần Thơ) và nhóm bạn khoác thêm áo mới cho bánh dân gian với quan niệm: “Với thế hệ gen Z thì việc tiếp cận bánh dân gian cần có sự mới lạ hơn, nhưng vẫn giữ cốt lõi truyền thống. Qua đó, chúng em đã làm nên những chiếc bánh chuối với hình hoa bắt mắt và chè ỉ với hình dáng mới là những nải chuối. Chúng em kỳ vọng bánh dân gian sẽ được lan tỏa mạnh hơn qua thế hệ trẻ, với cách tiếp cận hiện đại”. Đỗ Quyên và nhóm bạn dùng những chiếc khuôn hoa, nải chuối tạo hình bánh, màu sắc sử dụng tự nhiên từ lá cẩm, lá dứa.

Có thể thấy, mỗi mùa Hội thi, kho tàng bánh dân gian lại được lấp đầy thêm. Có những chiếc bánh giữ nguyên vị xưa, có những bánh sáng tạo thích ứng với nhịp sống hiện đại. Dù là cách nào, bánh dân gian vẫn tồn tại bền bỉ từ sự tâm huyết, giữ lửa, truyền nghề không ngừng nghỉ của các nghệ nhân, góp phần lan tỏa những giá trị ẩm thực cho muôn đời sau.

ÁI LAM