Chỉ một ngày sau khi triển khai chiến dịch quân sự “Dự án Tự do” nhằm hỗ trợ tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định tạm dừng phương án này “trong một thời gian ngắn” để đánh giá liệu Mỹ và Iran có thể hoàn tất và ký kết thỏa thuận hay không.

Nhiều tàu hàng hóa đang phải neo đậu ngoài khơi eo biển Hormuz hôm 4-5. Ảnh: AP

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 5-5, nhà lãnh đạo Mỹ cho biết quyết định trên được đưa ra sau đề nghị của Pakistan và một số quốc gia khác, đồng thời dựa trên những “thành công quân sự lớn” của Mỹ trong chiến dịch nhằm vào Iran cũng như “những tiến triển lớn” hướng tới một “thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng” với Tehran.

Dù tạm dừng chiến dịch hộ tống qua Hormuz, ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh lệnh phong tỏa các cảng biển đối với Iran vẫn còn hiệu lực được duy trì đầy đủ, tức Mỹ chưa chấm dứt sức ép kinh tế đối với Iran.

Hormuz là vũ khí của Iran

Trước khi ông Trump đưa ra thông báo trên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã có lần hiếm hoi xuất hiện tại phòng họp báo ở Nhà Trắng và trả lời các câu hỏi của báo giới thay cho Thư ký báo chí Karoline Leavitt đang nghỉ thai sản.

Giải thích về chiến dịch quân sự hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, ông Rubio cho rằng đây là giải pháp đơn lẻ, quy mô nhỏ và mang tính phòng vệ của Mỹ nhằm cố gắng xoa dịu nỗi đau khổ của khoảng 23.000 thủy thủ đến từ 87 quốc gia trên các tàu bị mắc kẹt ở vùng Vịnh. “Họ bị cô lập, đói khát, dễ bị tổn thương và ít nhất 10 thủy thủ đã thiệt mạng vì điều này, trong đó có cả các thủy thủ dân sự”, ông Rubio cho biết nhưng từ chối đưa ra chi tiết.

Như lời Ngoại trưởng Rubio, chiến dịch hộ tống của Mỹ là “cử chỉ nhân đạo” mà ông Trump đã nói trước khi thông báo chiến dịch hôm 3-5. Tuy nhiên, quy mô quân sự của chiến dịch không rầm rộ như tuyên bố trước đó của Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của Mỹ. Chiến dịch này của Mỹ đã gây thêm căng thẳng an ninh tại eo biển Hormuz giữa lúc tiến trình đàm phán với Iran bế tắc.

Hàng loạt sự cố an ninh hôm 4-5 cho thấy lực lượng vũ trang Iran vẫn kiểm soát hiệu quả Hormuz nhờ lợi thế địa lý tự nhiên cùng hệ thống tàu nhỏ, tên lửa hành trình, máy bay không người lái và thủy lôi. Iran coi eo biển Hormuz là “vũ khí” quan trọng trong đàm phán căng thẳng với Mỹ.

Trông chờ vai trò của Trung Quốc

Về cuộc chiến chống Iran, ông Rubio một lần nữa giải thích chiến dịch “cơn thịnh nộ dữ dội đã kết thúc như Tổng thống đã thông báo với Quốc hội”, đồng thời khẳng định Mỹ đã "đạt được các mục tiêu" và không muốn cuộc chiến kéo dài thêm nữa. “Những người Iran đang phải đối mặt sự tàn phá thực sự, thảm khốc đối với nền kinh tế của họ. Chúng tôi muốn con đường hòa bình và điều Tổng thống muốn là một thỏa thuận”, ông Rubio nhấn mạnh.

Vì vậy, Ngoại trưởng Mỹ thúc giục Iran phải chấp nhập “tình thế thực tại” và giải quyết vấn đề hạt nhân bằng biện pháp ngoại giao. 

Ông Rubio cũng hy vọng Trung Quốc sẽ gia tăng sức ép với Tehran trong chuyến thăm ngày 6-5 của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Bắc Kinh. Theo Ngoại trưởng Mỹ, việc Hormuz bị phong tỏa không chỉ gây ảnh hưởng tới Mỹ hay phương Tây mà còn tác động trực tiếp tới lợi ích năng lượng của Trung Quốc và nhiều nền kinh tế châu Á.

Đài truyền hình quốc gia IRIB của Iran hôm 5-5 cho biết chuyến thăm Trung Quốc của Ngoại trưởng Araghchi nằm trong khuôn khổ “tham vấn ngoại giao đang diễn ra với nhiều nước”. Trước đó, ông Araghchi đã đến Pakistan, Oman và Nga. Tuy nhiên, Trung Quốc được cho có thể đóng vai trò then chốt khi mua tới 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran, chủ yếu bằng “đội tàu bóng tối” và giao dịch bằng đồng nhân dân tệ nhằm "né" các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Tổng thống Trump hôm 5-5 cũng nhắc đến Trung Quốc trong quan hệ với Iran và cho biết đây là một trong những chủ đề trong chuyến thăm Bắc Kinh ngày 14 và 15-5 tới của ông.

ĐỨC TRUNG