TRÍ VĂN (Theo Washington Post)

Các nhà nghiên cứu mới đây cho biết, trên khắp khu vực Sahel thuộc sa mạc Sahara, biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ, gia tăng hạn hán và khiến lượng mưa khó dự đoán hơn. Chính những thay đổi này làm giảm triển vọng sinh kế của thanh thiếu niên trong khu vực và khiến họ dễ bị những kẻ cực đoan bạo lực, chẳng hạn như nhóm Hồi giáo Boko Haram, lôi kéo.

Cư dân tại làng Koulkimé, nơi chừng 200 người trong số khoảng 700 gia đình sống ở đây từng là thành viên của Boko Haram hoặc ISWAP. Ảnh: WP

Alhadji Yaro là một trong số đó. Yaro kể lại, khi còn là thiếu niên, các tay súng Boko Haram đã xông vào hòn đảo nơi anh sinh sống trong khu vực Hồ Chad và đưa ra nhiều hứa hẹn. Theo Yaro, vài tháng trước khi Boko Haram xuất hiện vào năm 2015, một trận lũ lụt đã tàn phá mùa bắp và kê, khiến gia đình anh không còn gì. “Chúng tôi sẽ cho các anh cuộc sống tốt đẹp. Các anh sẽ có mọi thứ” - Yaro nhớ lại câu nói của các tay súng Boko Haram khi chúng kêu gọi thanh thiếu niên tại khu vực gia nhập hàng ngũ của chúng.

Tuy nhiên, sự giàu có mà Boko Haram hứa hẹn không bao giờ thành hiện thực. “Khi tôi đến đó, tất cả những gì mà họ đưa tôi chỉ là khẩu súng. Họ nói rằng nếu tôi muốn có miếng ăn thì phải chiến đấu” - Yaro, hiện 26 tuổi, buồn bã khi nhớ về những năm tháng mà anh muốn quên đi. Yaro cho biết sau khi gia nhập Boko Haram, anh phải tuyên bố trung thành với Nhà nước Hồi giáo khu vực Tây Phi (ISWAP), chi nhánh của Boko Haram có liên kết với tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), nhưng đã trốn thoát và trở về cuộc sống trước đây ở Hồ Chad.

Không riêng gì Yaro, chừng 200 người trong số khoảng 700 gia đình sống ở làng Koulkimé, quê hương của Yaro, từng là thành viên của Boko Haram hoặc ISWAP. Lý giải nguyên nhân dẫn tới tình trạng này, giới phân tích cho rằng thời tiết bất thường và khắc nghiệt đã phá hủy sinh kế của nghề đánh bắt cá và trồng trọt truyền thống ở Hồ Chad, từ đó đẩy nam thanh niên tại khu vực tham gia vào các nhóm cực đoan để kiếm sống. Mahamat Ali Kongoi, lãnh đạo đảo Koulfoua, cho biết tình trạng gần như thiếu phát triển kinh tế đã khiến khu vực này trở thành mảnh đất màu mỡ cho các phần tử cực đoan “chiêu binh mãi mã”. Được biết, sau khi các tay súng Boko Haram càn quét khu vực Hồ Chad, chúng giết hàng chục người, bắt cóc toàn bộ dân làng, ép buộc những người trẻ tuổi gia nhập hàng ngũ của chúng và đốt nhà của những ai dám từ chối.

Giới chức tại Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ (Africom) cho hay biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm nguy cơ xung độ ở khu vực Hồ Chad và các nơi khác. Hiện họ đang nghiên cứu mối liên hệ giữa khí hậu và xung đột, bởi khu vực do Africom phụ trách, gồm cả Mali và Burkina Faso, đang chứng kiến sự gia tăng của bạo lực Hồi giáo. Trong khi đó, một quan chức trong quân đội Pháp cũng đồng ý rằng biến đổi khí hậu góp phần làm gia tăng nguy cơ xung đột tại khu vực.

Janani Vivekananda, giám đốc bộ phận ngoại giao và an ninh khí hậu tại tổ chức tư vấn Adelphi (Đức) có quan điểm tương tự. Theo bà Vivekananda, biến đổi khí hậu không gây ra cuộc xung đột tại châu Phi nhưng nó đang làm trầm trọng thêm các khía cạnh hiện có của cuộc xung đột. “Xung đột sau đó làm giảm khả năng đối phó với biến đổi khí hậu của con người, từ đó tạo ra xung đột mới” - bà Vivekananda lo ngại.

Theo Ngân hàng Thế giới, trong 30 năm qua, nhiệt độ trung bình ở khu vực Hồ Chad cao hơn khoảng 2,5°F so với giai đoạn 1951-1980. Các nhà nghiên cứu Anh cho biết, cường độ mưa bão trên khắp khu vực Sahel, kể cả ở Hồ Chad, tăng gấp 3 lần kể từ năm 1982 và lượng mưa đã trở nên khó dự đoán hơn. Ông Kongoi cho rằng các nhóm nổi dậy đã lợi dụng những yếu tố này.

Trong bối cảnh toàn cầu đang ấm dần lên, các nhà khoa học dự đoán khu vực Sahel sẽ là “điểm nóng”, với nhiệt độ ước tính tăng nhanh gấp 1,5 lần so với mức trung bình toàn cầu. Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc dự đoán, có khả năng vào giữa thế kỷ này, hơn 40 ngày trong một năm sẽ có nhiệt độ vượt quá 95°F (tương đương 35°C), làm gia tăng tình trạng thiếu nước cũng như khiến năng suất cây trồng giảm.