HOÀNG NAM

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu chuyển từ kỷ nguyên chiến tranh chống khủng bố sang cạnh tranh Mỹ - Trung, mối đe dọa thánh chiến xuyên quốc gia đối với Trung Quốc theo đó cũng phát triển. Trong 2 thập niên qua, Mỹ là mục tiêu chính của các nhóm thánh chiến toàn cầu sau khi Washington can thiệp vào Afghanistan, Iraq và Syria. Tuy nhiên, giờ đây Trung Quốc dường như đang phải hứng chịu các cuộc tấn công của các phần tử thánh chiến, đặc biệt là từ Tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) và al-Shabab.

IS khai thác sự cạnh tranh giữa các cường quốc

Các tay súng ISIS-K ở Afghanistan. Ảnh: Khaama Press

Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng của Hong Kong (SCMP), IS đang khéo léo định vị bản thân để khai thác sự cạnh tranh giữa các cường quốc bằng cách quay mũi súng về phía Trung Quốc. Lực lượng này cho rằng căng thẳng Mỹ - Trung về Đài Loan, “chiến dịch quân sự đặc biệt” do Nga phát động tại Ukraine sẽ mở đường cho sự trỗi dậy của đế chế IS trên toàn cầu. Đáng lo ngại, IS hay al-Qaeda gần đây trong các tuyên truyền cực đoan còn nhắm mục tiêu vào “chủ nghĩa đế quốc” Trung Quốc, cụ thể là sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)” của Bắc Kinh.

Hôm 12-12 vừa qua, chỉ một ngày sau khi Đại sứ Trung Quốc tại Afghanistan Vương Ngu gặp Thứ trưởng Ngoại giao Afghanistan Sher Mohammad Abbas Stanikzai, yêu cầu ông này tăng cường an ninh cho đại sứ quán Trung Quốc, những kẻ khủng bố đã nhắm mục tiêu vào một khách sạn do người Trung Quốc làm chủ ở thủ đô Kabul. IS sau đó cho biết những kẻ tấn công đó đến từ Nhà nước Hồi giáo Khorasan (ISIS-K), nhánh của lực lượng này đang hoạt động tại miền Ðông Afghanistan.

Thật ra, ngay từ năm 2014, nhà tư tưởng thánh chiến Abu Zar al-Burmi đã nhắm mục tiêu vào chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Sau khi Mỹ tuyên bố rút quân khỏi Afghanistan, al-Burmi đã cho đăng tải đoạn video có tiêu đề “Hãy làm nhiễu loạn Trung Quốc”, trong đó cho rằng Washington đã thua trong cuộc chiến ở Afghanistan và đã đến lúc phải tập trung vào Bắc Kinh, một thế lực toàn cầu đang lên.

Tháng 9 vừa qua, tạp chí Voice of Khurasan của ISIS-K còn đăng tải bài viết có tên “Giấc mơ về chủ nghĩa đế quốc của Trung Quốc”, trong đó so sánh tham vọng của Bắc Kinh và sáng kiến BRI với chủ nghĩa thực dân Anh và Công ty Đông Ấn khét tiếng một thời của xứ sở sương mù. Tuy nhiên, bài viết lập luận rằng Trung Quốc dễ bị tổn thương hơn so với các nước phương Tây do thiếu lợi thế quân sự quyết định so với Mỹ. Bài viết khẳng định, không giống như Mỹ, nước giành được quyền bá chủ toàn cầu thông qua sức mạnh quân sự, Trung Quốc đang kiên định với con đường kinh tế để đạt được tham vọng toàn cầu của nước này. Bài viết còn cho rằng một ngày nào đó các công ty Trung Quốc ở châu Á và châu Phi có thể đóng cửa do lo ngại về mối đe dọa thánh chiến, tương tự như các công ty phương Tây ở Mozambique gần đây đã làm.

Không chỉ là những lời đe dọa sáo rỗng

Điều quan trọng cần lưu ý rằng đây không chỉ là những lời đe dọa sáo rỗng. Hồi năm 2017, IS được cho đã sát hại một cặp vợ chồng người Trung Quốc ở tỉnh Balochistan, phía Tây Nam Pakistan, nơi có cảng Gwador, dự án hàng đầu thuộc Hành lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan. Kể từ khi Taliban tiếp quản Afghanistan vào tháng 8 năm ngoái, ISIS-K đã nổi lên như một nhóm thánh chiến toàn cầu lớn chống Trung Quốc. Chính sự làm ngơ của Taliban trước vấn đề Duy Ngô Nhĩ và mối quan hệ ngày càng tăng với Bắc Kinh kết hợp với sự dè dặt của al-Qaeda về mối quan hệ giữa Taliban và Bắc Kinh đã để lại khoảng trống cho ISIS-K lấp đầy. Theo đó, ISIS-K đã tìm cách mua chuộc chế độ cầm quyền hiện tại ở Afghanistan.

Điều đáng nói là Bắc Kinh đã phát triển mối quan hệ với Taliban thông qua các kênh phụ kể từ năm 2014 trong bối cảnh hầu hết các lực lượng Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) rút khỏi Afghanistan. Trung Quốc còn đề nghị hỗ trợ kinh tế cho Taliban để đổi lấy sự đảm bảo an ninh từ chế độ này, đặc biệt là liên quan đến đảng Hồi giáo Turkistan (TIP), nhóm ly khai người Duy Ngô Nhĩ muốn tách khu tự trị Tân Cương ra khỏi Trung Quốc và thành lập một nhà nước độc lập. Do đó, ISIS-K cũng đang cố tìm cách gây chia rẽ giữa Taliban và TIP bằng cách chỉ trích xu hướng thân Trung Quốc của chế độ này.

Tuy nhiên, việc ISIS-K chống Trung Quốc được cho cũng có thể nhằm mục đích thu hút các chiến binh Duy Ngô Nhĩ vào hàng ngũ của chúng. Giới chuyên gia cho rằng Taliban càng hạn chế hoạt động của TIP thì cơ hội các chiến binh lực lượng này đầu quân cho ISIS-K càng cao. Theo báo cáo của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, ISIS-K đã tiếp cận với các chiến binh bất mãn từ các nhóm khủng bố khác và có tới 50 chiến binh Duy Ngô Nhĩ đã gia nhập lực lượng này. Hồi tháng 10-2021, Isis-K đã lên tiếng nhận trách nhiệm vụ tấn công tự sát vào một nhà thờ Shiite tại tỉnh Kunduz và cho biết người thực hiện là một phiến quân Duy Ngô Nhĩ. Điều này chứng tỏ Isis-K đã tuyển bộ thành công các tay súng Duy Ngô Nhĩ.