Trong khi một số chuyên gia lo lắng thế giới sẽ sớm đối mặt với một “quả bom hẹn giờ nhân khẩu học” - tức tỷ lệ sinh sụt giảm nghiêm trọng so với mức sinh thay thế, nhiều nơi ở Ý dường như đã hứng chịu tác động của tình trạng này.

Phần lớn cư dân ở thị trấn Acquaviva Platani đều đã trên 60 tuổi. Ảnh: Guardian

Ở thị trấn Capracotta, thuộc tỉnh Insernia miền Trung nước Ý, một tòa nhà từng là trường mẫu giáo nay đã biến thành viện dưỡng lão. “Nơi đây từng có rất nhiều gia đình, rất nhiều trẻ em. Bây giờ không có ai” - Concetta D’Andrea, một cư dân của viện dưỡng lão, cho biết. Theo thống kê, dân số Capracotta đã giảm hơn một nửa kể từ năm 1991, từ khoảng 5.000 người xuống chỉ còn 800 người. Những hoạt động vốn duy trì sự nhộn nhịp của thị trấn này, như các cửa hiệu và các hoạt động thể thao địa phương, đều đã đóng cửa hoặc tạm dừng. Các nhà tổ chức giải đấu bóng đá ở Capracotta phải chật vật để thành lập dù chỉ một đội.

Cách đó khoảng nửa giờ lái xe, tại thị trấn Agnone, khu nhà hộ sinh đã đóng cửa cách đây một thập kỷ vì nơi này có chưa tới 500 ca sinh mỗi năm, mức tối thiểu để duy trì hoạt động một cơ sở hỗ trợ sinh nở ở nước này. Từ đầu năm đến nay, Agnone chỉ mới chào đón 6 em bé ra đời. Cựu y tá khoa sản Enrica Sciullo nói rằng đã lâu bà không còn nghe thấy tiếng khóc của trẻ sơ sinh nữa. Từ vai trò là một nữ hộ sinh, Sciullo hiện chủ yếu chăm sóc các bệnh nhân lớn tuổi. “Khi bạn nghe thấy tiếng trẻ sơ sinh khóc, nó giống như tiếng nhạc. Bây giờ xung quanh chỉ còn sự im lặng và cảm giác trống rỗng” - bà bày tỏ sự tiếc nuối. Còn tại thị trấn Acquaviva Platani thuộc tỉnh Caltanissetta, hầu hết cư dân trong số khoảng 800 người ở đây đều trên 60 tuổi và mỗi năm nơi này chỉ chào đón từ 1-3 trẻ sơ sinh ra đời. Ðây cũng là thực trạng chung của hàng ngàn thị trấn khác.

Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc, Ý hiện là nước có tỷ lệ người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) đứng thứ 2 thế giới, sau Nhật Bản - tương ứng chiếm 23,3% và 28,7% dân số. Dân số già không chỉ gây thiếu hụt lao động, ảnh hưởng kinh tế nhiều mặt mà còn gia tăng gánh nặng về các vấn đề an sinh xã hội…

Không riêng gì “đất nước hình chiếc ủng”, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang đối mặt với “quả bom hẹn giờ nhân khẩu học”. Theo dự báo của một nhóm các nhà khoa học quốc tế được công bố trên tạp chí The Lancet năm 2020, 183/195 quốc gia và vùng lãnh thổ sẽ có tỷ lệ sinh dưới mức sinh thay thế vào năm 2100. Khi đó, gần như dân số của mọi quốc gia đều giảm hoặc thậm chí là giảm một nửa, điển hình là Trung Quốc, với dân số dự kiến ​​sẽ giảm từ 1,41 tỉ người hiện nay xuống còn khoảng 730 triệu người.

Các chuyên gia cho rằng có nhiều lý do giải thích tại sao các cặp vợ chồng chọn sinh ít con hơn hoặc không muốn sinh con. Một số người có thể trì hoãn việc mang thai cho đến khi sự nghiệp của họ vững vàng hơn, để có đủ điều kiện tài chính lo cho gia đình, trong khi số khác chọn cuộc sống không con để giảm tác động đến môi trường.

Ðại dịch COVID-19 cũng đã cản trở kế hoạch sinh con của nhiều người. Một số người cho biết họ đã tạm dừng ý định sinh con bởi vì khó có thể tìm kiếm sự trợ giúp từ gia đình và bạn bè khi dịch bệnh đang hoành hành. Trong khi đó, những người khác trì hoãn việc sinh con vì biết phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc các biến chứng liên quan đến COVID-19 cao hơn hoặc một số người buộc phải dừng kế hoạch mang thai vì họ cần các phương pháp hỗ trợ sinh sản nhưng không thể tiếp cận được.

Trước thực trạng dân số già hóa nhanh chóng, nhiều quốc gia đang bắt đầu học cách thích ứng. Hàn Quốc đang thúc giục các trường đại học sáp nhập vì thiếu người học. Tại Nhật Bản, nơi tã người lớn hiện bán chạy hơn cả tã dành cho trẻ sơ sinh, các đô thị già nua và thưa người đã được sáp nhập. Một số thành phố ở Thụy Ðiển cũng đã chuyển nguồn lực từ trường học sang dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Và hầu như ở mọi nơi, những người lớn tuổi được yêu cầu tiếp tục làm việc. Ðức, nước từng nâng tuổi nghỉ hưu lên 67, hiện đang xem xét tăng tuổi hưu lên 69.

HOÀNG ÐIỂU (Theo Insider, Business Standard, Guardian)