Báo cáo mới đây của Văn phòng Kiểm toán Chính phủ (GAO) của Mỹ cho thấy, gần như tất cả Viện Khổng Tử do Trung Quốc tài trợ ở Mỹ đã đóng cửa. Theo báo cáo, chính mối quan hệ căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington đã khiến các trường đại học ở xứ cờ hoa buộc phải đi đến quyết định này.

Tượng Khổng Tử tại Ðền Khổng Tử ở thủ đô Bắc Kinh. Ảnh: AFP

Theo GAO, hiện chỉ còn 5 Viện Khổng Tử hoạt động, ít hơn rất nhiều so với con số 96 Viện Khổng Tử hoạt động ở 44 bang của Mỹ hồi năm 2019. Vào thời điểm đó, chỉ có 6 bang của Mỹ là không có sự hiện diện của Viện Khổng Tử.

Quyết định đóng cửa các Viện Khổng Tử diễn ra từ lúc căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh bắt đầu gia tăng dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump. Hiện hai bên mới bắt đầu xoa dịu căng thẳng. Dự kiến, Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại thành phố San Francisco trong tháng này.

Kimberly Gianopoulos, giám đốc thương mại và quan hệ quốc tế tại GAO, cho biết lý do chính khiến các trường đại học Mỹ đóng cửa các Viện Khổng Tử là do Ðạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) của Mỹ năm 2019 và 2021 cảnh báo rằng các trường đại học có thể mất nguồn tài trợ liên bang nếu họ tiếp tục nhận tiền từ các Viện Khổng Tử. “Nếu các tổ chức giáo dục đại học nhận tiền từ Trung Quốc để hỗ trợ các Viện Khổng Tử thì các tổ chức này có nguy cơ mất đi nguồn tài trợ liên bang dành cho các nghiên cứu đang được tiến hành trong khuôn viên trường” - cảnh báo có đoạn viết.

Viện Khổng Tử là hệ thống học viện liên kết với Bộ Giáo dục Trung Quốc và được thành lập vào năm 2004 bên trong các trường đại học, cơ sở giáo dục nhằm quảng bá ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc ở nước ngoài. Viện Khổng Tử đầu tiên được mở ở thủ đô Seoul (Hàn Quốc) trong cùng năm. Tính tới tháng 2-2021, có tổng cộng 541 Viện Khổng Tử và gần 2.000 lớp học Khổng Tử hoạt động ở 162 quốc gia ở các cấp tiểu học, trung học và đại học. Năm 2020, Mỹ tuyên bố xếp Viện Khổng Tử vào danh sách phái bộ nước ngoài nhằm buộc tổ chức này phải cung cấp thông tin về nhân sự và tài chính, trong khi một số đồng minh của Mỹ như Úc, Anh, Nhật Bản cũng có các động thái siết chặt kiểm soát hoạt động của Viện Khổng Tử trong những năm qua.

Giới lập pháp Mỹ cho rằng Viện Khổng Tử là một công cụ trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm gây ảnh hưởng hoặc ít nhất là để đánh bóng hình ảnh đất nước tỉ dân trên toàn thế giới. Năm 2019, Giám đốc Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI) Christopher Wray cho rằng Viện Khổng Tử chính là “nguồn gây lo ngại” cho Washington, đồng thời coi Viện Khổng Tử là “một phần trong chiến lược khuếch trương quyền lực mềm và ảnh hưởng của Trung Quốc”. FBI cho hay Trung Quốc mỗi năm đánh cắp tài sản trí tuệ của Mỹ trị giá lên tới 600 tỉ USD. Giới phê bình cho rằng Viện Khổng Tử đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho hành vi này.