Canberra vừa thông báo chi 360 triệu USD để thúc đẩy sản lượng các khoáng sản thiết yếu, trong đó có đất hiếm, với mục đích đa dạng hóa nguồn cung cho các quốc gia đồng minh và ngăn chặn sự thống trị thị trường toàn cầu của Trung Quốc.

Một công nhân xử lý đất hiếm tại vùng Mount Weld, Tây Úc. Ảnh: Reuters

“Những sự kiện gần đây cho thấy Úc đối mặt với môi trường an ninh nguy hiểm và khó khăn nhất trong vòng 80 năm qua. Những sự việc xảy ra ở châu Âu là lời nhắc nhở về mối quan hệ chặt chẽ giữa an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và an ninh quốc gia”, Thủ tướng Úc Scott Morrison phát biểu với báo giới ngày 16-3 khi công bố ngân sách phát triển hàng loạt dự án tại phía Tây nước này. Những lo ngại về thế thống trị của Trung Quốc trên thị trường đã gia tăng kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, phơi bày sự lệ thuộc của châu Âu vào năng lượng nhập khẩu từ Mát-xcơ-va.

Theo đó, các dự án nhận tài trợ bao gồm nhà máy tách đất hiếm thứ hai được xây dựng bên ngoài Trung Quốc, nhà máy tinh chế vật liệu pin và nhà máy xử lý vanadium. Kinh phí cũng sẽ được cấp để thương mại hóa nghiên cứu của chính phủ và đưa những công ty mới ra thị trường.

Được biết, Úc sản xuất phân nửa lượng lithium của thế giới, là nhà sản xuất coban lớn thứ hai, đồng thời là nhà sản xuất đất hiếm lớn thứ tư toàn cầu. Trong khi Úc có trữ lượng đất hiếm lớn thứ 6 thế giới, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70-80% sản lượng toàn cầu. Do vậy, ông Angus Taylor - Bộ trưởng Công nghiệp, Năng lượng và Giảm phát thải Úc - nhấn mạnh sáng kiến mới được vạch ra để phá thế thống trị này.

Tuy Úc sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn như thế, nhưng đến nay vẫn chưa xây dựng năng lực sản xuất trong nước, chủ yếu bởi Trung Quốc tinh chế các khoáng sản này với giá thấp. Mỹ và các đồng minh lâu nay lo ngại ý đồ của Trung Quốc kiểm soát thị trường đất hiếm, sợ rằng Bắc Kinh sử dụng sự thống trị này để hạn chế khả năng tiếp cận các khoáng sản thiết yếu. Trung Quốc thậm chí đang củng cố lĩnh vực đất hiếm bằng cách hợp nhất các nhà sản xuất chủ chốt để tăng cường kiểm soát đối với ngành công nghiệp mà họ thống trị trong nhiều thập niên qua.

Đất hiếm là nhóm 17 loại khoáng sản tự nhiên đóng vai trò thiết yếu để sản xuất nhiều thiết bị điện tử và công nghệ quân sự. Đất hiếm không hiếm như tên gọi của nó nhưng thường trộn lẫn với các thành phần khác trong tự nhiên và để xử lý thành nguyên liệu sử dụng được thì phải tốn nhiều chi phí, ảnh hưởng xấu tới môi trường.

Trong khi đó, quan hệ Úc - Trung Quốc ngày càng trắc trở trong những năm gần đây. Sau khi Thủ tướng Morrison kêu gọi mở cuộc điều tra quốc tế về nguồn gốc đại dịch COVID-19 hồi tháng 4-2020, hàng hóa xuất khẩu của Úc bắt đầu gặp khó trong việc cập cảng Trung Quốc. Sức ép kinh tế cũng đã dẫn đến những lời kêu gọi trong nội bộ Úc về việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tách khỏi Trung Quốc, quốc gia hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canberra. Xuất khẩu năng lượng và các nguồn khác của Úc trị giá hơn 250 tỉ USD, trong đó quặng sắt bán sang Trung Quốc là nguồn thu từ xuất khẩu lớn nhất của xứ chuột túi. Theo các quan chức, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng sẽ tăng cường sức mạnh kinh tế Úc. Hồi tháng 9-2021, Chính phủ của ông Morrison đã cung cấp khoản vay gần 1,5 tỉ USD trong nỗ lực phát triển thêm các dự án khoáng sản thiết yếu.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, Bloomberg)