Cùng với chiến sự đang diễn ra ác liệt, Nga và Ukraine đã trải qua nhiều vòng đàm phán không chỉ nhằm kết thúc cuộc chiến gây tổn thất lớn mà còn tạo nền tảng cho tương lai hòa bình giữa 2 nước. Tuy nhiên, Ukraine đang đứng trước sự nhượng bộ đầy khó khăn.

Nga đòi hỏi Ukraine phải trở thành nước phi quân sự và trung lập, một quốc gia “vùng đệm” ngoài khối quân sự Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Muốn vậy, Kiev phải hủy bỏ hiến pháp sửa đổi năm 2019 có điều khoản “định hướng chiến lược của Ukraine nhằm trở thành thành viên thực thụ của NATO”. Ukraine nhiều khả năng cũng không thể trở thành đối tác của NATO như các quốc gia trung lập khác như Phần Lan, Thụy Điển. Nhưng để trở thành quốc gia trung lập mà vẫn duy trì hòa bình cho đất nước, Ukraine muốn có sự đảm bảo an ninh từ ít nhất 4 nước ủy viên thường trực còn lại trong Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc là Mỹ, Pháp, Anh và Trung Quốc.

Ukraine được cho có thể gia nhập Liên minh châu Âu (EU) như các nước trung lập khác là Thụy Sĩ, Thụy Điển, Phần Lan và Áo, nhưng chỉ có thể tham gia chính sách chung về kinh tế, chứ không thể liên kết về chính sách đối ngoại, an ninh và quốc phòng.

Về chủ quyền lãnh thổ, Ukraine phải công nhận bán đảo Crimea là vùng lãnh thổ của Nga được sáp nhập năm 2014, đồng thời có thể phải công nhận 2 nước cộng hòa tự xưng Donetsk và Lugansk thuộc vùng Donbass.  Với 2 triệu dân và là một trong những trung tâm sản xuất thép chính của Ukraine, Donetsk được xem là thủ phủ không chính thức của cả vùng Donbass. Trong khi đó, Lugansk là thành phố công nghiệp với 1,5 triệu dân.

Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 21-2 đã công nhận nền độc lập của 2 nước cộng hòa Donetsk và Lugansk. Theo đó, 2 nước này xem lãnh thổ của họ là toàn bộ tỉnh Donetsk và Lugansk, tức toàn bộ vùng Donbass. Nói cách khác, 2 cộng hòa ly khai Donetsk và Lugansk tuyên bố vùng lãnh thổ của mình lớn hơn cả phần diện tích mà họ đang kiểm soát, bao gồm các thị trấn và thành phố hiện do chính quyền Ukraine nắm giữ, chẳng hạn  như thành phố Mariupol, Slovyansk và Kramatorsk. Mariupol là thành phố lớn thứ 2 của Donetsk trên Biển Azov và là nơi nối liền đường bộ với bán đảo Crimea.

Như vậy, nếu công nhận nền độc lập của Donetsk và Lugansk thì tương lai chủ quyền đối với toàn bộ vùng Donbass sẽ ra sao là một nguy cơ lớn của Ukraine trên bàn đàm phán với Nga. Trước khi 2 thành phố Donetsk và Lugansk tuyên bố ly khai, vùng Donbass chiếm 16% GDP của Ukraine. Nếu như Ukraine được coi là nước có trữ lượng than lớn thứ 7 thế giới thì vùng Donbass chiếm đến 92,4%.  Riêng tỉnh Donetsk được cho có trữ lượng dầu khí lớn nhất ở Ukraine.

ĐỨC TRUNG