TRÍ VĂN (Tổng hợp) 

Theo một ước tính gần đây, Nhật Bản năm tới sẽ có khoảng 11 triệu ngôi nhà bỏ trống, nhiều hơn cả tổng số nhà ở của Úc. Và đến năm 2038, có đến 1/3 số căn hộ ở xứ hoa anh đào không người ở. Đây là một viễn cảnh đầy u ám đối với Nhật Bản, nhưng lại tiềm ẩn một nguy cơ lớn hơn nhiều đối với Trung Quốc.

“Khủng hoảng thừa nhà ở”

Một ngôi nhà tại làng Nagoro (Nhật), nơi “sinh sống” của hàng trăm búp bê. Ảnh: Mediacorp

Đối với nhiều nền kinh tế, “Nhật Bản hóa” có thể là nỗi lo mơ hồ rằng nơi nào có lo ngại về bong bóng bất động sản thì nơi đó có nguy hiểm. Và tình trạng ở Nhật Bản đang gióng lên hồi chuông cảnh báo lớn cho Trung Quốc liên quan đến ảnh hưởng của vấn đề nhân khẩu học.

Trong nghiên cứu mới đây mang tên “nhà trống”, Viện Nghiên cứu Nomura (NRI) cùng các cơ quan khác đã mô tả về một bối cảnh kinh tế chưa thực sự phục hồi sau sự sụp đổ của bong bóng bất động sản vào cuối những năm 1980. Chính cơn sốc từ sự sụp đổ đó cũng như thất bại của các cơ quan quản lý trong việc cứng rắn với các ngân hàng và những chính sách thiếu sáng suốt với hy vọng hồi phục đã gây ra sự đau đớn, giảm phát và biến dạng thị trường. Theo nghiên cứu, phần lớn nguyên nhân khiến điều này không thể tránh khỏi là do nhân khẩu học.

Dân số già và giảm dân số trong khi số người nhập cư chỉ bù đắp được phần nhỏ tạo ra áp lực cho tình trạng dư thừa nhà ở. Điều này càng trở nên nghiêm trọng hơn do Nhật Bản trong nhiều thập niên áp dụng chính sách nhà ở mà bỏ qua sự suy giảm dân số, thất bại trong việc loại bỏ những ngôi nhà thừa, không sử dụng được và khuyến khích xây dựng để bảo toàn GDP.

Theo trang tin Channel News Asia, một trong những giả định nổi bật trong dự báo của NRI là ngay cả khi số căn hộ trống tăng gần gấp đôi trong khoảng thời gian từ 2023-2028, hơn 8 triệu căn hộ mới sẽ được mọc nên.

Bài học cho Trung Quốc

Đối với Trung Quốc, vấn đề nhân khẩu học lớn nhất hiện nay là làm thế nào để tránh được cuộc khủng hoảng bất động sản kiểu Nhật Bản. Trong nghiên cứu gần đây, chiến lược gia Simon Powell nói rằng dựa trên những dự báo về dân số, Trung Quốc có thể đã có đủ nhà ở để đáp ứng cho nhu cầu trong tương lai. Tuy nhiên, là một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào bất động sản, Trung Quốc có nguy cơ mắc phải sai lầm tương tự như Nhật Bản nếu tiếp tục xây mới mà không quan tâm đến nhân khẩu học.

Theo ông Powell, Nhật Bản năm 1990 và Trung Quốc ngày nay có một điểm tương đồng lớn, đó là cả hai đều đạt đến đỉnh tăng trưởng nhưng dân số trong độ tuổi lao động của Trung Quốc đã bắt đầu giảm. Vào cuối năm ngoái, Trung Quốc có khoảng 267 triệu người trên 60 tuổi, chiếm 18,9% tổng dân số. Theo Yuan Xin, phó chủ tịch Hiệp hội Dân số Trung Quốc và giáo sư nhân khẩu học tại Đại học Nam Khai, hơn 20% dân số nước này sẽ trên 60 tuổi vào năm 2024. Trong thập niên tới, trung bình hơn 20 triệu người sẽ nghỉ hưu mỗi năm, gây áp lực cho nguồn lương hưu của đất nước.

Mặt khác, tình trạng kết hôn ở Trung Quốc đang có xu hướng giảm, từ con số 13,5 triệu đám cưới năm 2013 xuống còn 7,6 triệu năm 2021. Không giống các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ở phương Tây, nơi tỷ lệ sinh của các cặp đôi chưa kết hôn lên tới 60%, tỷ lệ này ở Trung Quốc có thể gần với mức của Nhật Bản, tức là dưới 3%. Tương tự như Nhật Bản, việc giới trẻ Trung Quốc ngại kết hôn có thể khiến cho tỷ lệ sinh giảm. Vào cuối những năm 1980, tỷ lệ sinh của Trung Quốc là 2,6, trước khi duy trì mức ổn định 1,7 từ giữa những năm 1990. Vào năm 2020, tỷ lệ này giảm xuống còn 1,3 và sau đó là 1,15 năm 2021. Như vậy, theo xu hướng này, mức sinh hàng năm của Trung Quốc được dự báo sẽ giảm xuống còn 1,1 từ nay đến năm 2030 và sẽ tiếp tục duy trì ở mức đó. 

Tuy nhiên, Trung Quốc có thể thực hiện các biện pháp khắc phục và sở hữu các yếu tố có thể trì hoãn đáng kể việc đi theo lối mòn của Nhật Bản. Ngay cả khi bong bóng bất động sản “xì hơi”, Trung Quốc vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn so với Nhật Bản, từ đó có thể giúp Bắc Kinh ít sai sót hơn so với các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản vào đầu những năm 1990.