“Sống vui, sống khỏe” ở tuổi xế chiều không chỉ là mong ước của người cao tuổi mà còn là niềm hạnh phúc của con cháu. Nhưng thực tế nhiều cụ đang phải bước vào hành trình tuổi già với những bất ổn cả về thể chất lẫn tinh thần. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo, gia đình cần chăm sóc các cụ một cách khoa học, sớm nhận diện các dấu hiệu bất thường để can thiệp kịp thời.

Người cao tuổi cần được chăm sóc toàn diện thường xuyên, nhất là về y tế. Ảnh minh họa

Trước đây, bà Võ Thị Năm (70 tuổi, ngụ phường Cái Răng, TP Cần Thơ) dậy sớm tập thể dục mỗi ngày. Sau đó, bà đạp xe mua đồ ăn sáng, pha cà phê uống và tham gia các buổi họp mặt bạn bè. Nhưng gần nửa năm nay, bà Năm không còn duy trì những thói quen đó, ít nói, ít ăn, mất ngủ và thường xuyên ngồi thẫn thờ một mình. Sự thay đổi này xuất hiện sau những cơn rối loạn tiền đình cấp và tình trạng suy giãn tĩnh mạch chân chuyển nặng, bà Năm không giữ được sự tự chủ, không còn tự tin, vui sống như trước.

Trong chương trình tư vấn trực tuyến mới đây, ThS.BS Nguyễn Viết Chung, Trưởng Khoa Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện E) đã đưa ra công thức “3 chữ D” giúp gia đình dễ dàng nhận diện các vấn đề tâm thần ở người cao tuổi. Đó là Depression (trầm cảm) biểu hiện qua sự trầm ngâm, ít nói, mất hoàn toàn hứng thú trò chuyện hay sinh hoạt; Dementia (sa sút trí tuệ) suy giảm trí nhớ, ngôn ngữ và động lực, khiến trạng thái trở nên thờ ơ (điển hình là bệnh Alzheimer) và Delirium (mê sảng) thường gặp ở người có tổn thương não trước đó như tai biến, xuất huyết não hoặc chấn thương sọ não.

Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Việt Nam đang đối mặt với thách thức già hóa dân số. Dù tuổi thọ trung bình tăng cao, nhưng số năm sống khỏe mạnh lại ít. Nhiều cụ đi khám khắp các chuyên khoa, đến khi gặp bác sĩ tâm thần mới tìm ra căn nguyên. Vấn đề thường bị bỏ qua nhất là mất ngủ, các cụ hay tự mua thuốc ngủ uống dẫn đến biến chứng và sự suy giảm trí nhớ, thường bị nhầm lẫn là lão hóa tự nhiên thay vì xác định là bệnh lý sa sút trí tuệ.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bất ổn tâm thần ở giai đoạn này. Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, trước hết đó là quá trình già hóa và bệnh tật khi trung bình một người cao tuổi mắc 4-5 bệnh khác nhau. Điều này khiến họ mất tự tin, cảm thấy mình yếu đuối, dễ bị tổn thương và là gánh nặng cho con cái. Thứ hai là những bệnh lý kèm theo về não bộ, tổn thương não bộ như Alzheimer, tai biến mạch máu não, nhồi máu hay xuất huyết não ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc và hành vi của người cao tuổi. Bởi tổn thương não làm vận hành não bộ của các cụ không tốt như lúc trẻ. Ngoài ra, liên quan đến di truyền, nhiều bệnh lý loạn thần hoặc trầm cảm chỉ đợi đến khi tuổi già, sức khỏe suy giảm mới bộc lộ ra do có gene nhạy cảm. Nguyên nhân khác nữa là liên quan đến việc lạm dụng chất kích thích, gây nghiện, như: uống rượu bia, hút thuốc lá trong thời gian dài, gây tổn thương não.

Nhiều nghiên cứu thực tế lâm sàng đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe tâm thần với các bệnh mạn tính và tuổi thọ ở người cao tuổi. Các thống kê chỉ ra người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, ung thư có nguy cơ trầm cảm cao hơn gấp nhiều lần dân số chung. Trầm cảm, lo âu làm trầm trọng hơn bệnh lý cơ thể vì người bệnh mất động lực tự chăm sóc, không tuân thủ dùng thuốc, thậm chí có hành vi tự làm hại bản thân. Sự thiếu thấu cảm từ con cái, nghĩ rằng người già “khó tính khó nết” rồi tách biệt khỏi bố mẹ cũng là nguyên nhân khiến các cụ suy giảm tuổi thọ do thiếu nguồn hỗ trợ tinh thần gần gũi nhất. Một điều đáng tiếc là thực tế các bệnh viện vẫn có tiếp nhận những trường hợp 60-70 tuổi dùng thuốc ngủ quá liều.

Các chuyên gia cho rằng, để có thể giúp đỡ người cao tuổi, việc chăm sóc toàn diện cho các cụ cần hiểu biết và thực hành khoa học. Người chăm sóc phải hiểu đặc điểm sinh lý, tâm lý người già để thấu cảm. Trong đó, cần nhận biết sớm 5 dấu hiệu sức khỏe tâm thần bất thường ở các cụ gồm: trầm cảm, rối loạn lo âu, đau dạng cơ thể, sa sút trí tuệ và mê sảng. Các cụ được điều trị chuyên khoa sớm có thể giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Bên cạnh đó, nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ về mức sống và y tế cho người cao tuổi.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG