TRÍ VĂN (Theo SCMP)

Huấn luyện quân sự chuyên nghiệp đang giúp củng cố mối quan hệ giữa Trung Quốc và các nước châu Phi, từ đó mở rộng ảnh hưởng của Bắc Kinh tại lục địa đen.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) tiếp Tổng thống Eritrea Isaias Afewerki hồi tháng 5. Ảnh: SCMP

Nhiều nhà lãnh đạo châu Phi được PLA huấn luyện

Khi Tổng thống Eritrea Isaias Afewerki có chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh hồi tháng 5 vừa qua, ông nhớ lại thời gian huấn luyện quân sự ở đó vào năm 1967. Chính khoảng thời gian này đã đóng vai trò quan trọng trong việc giúp ông lãnh đạo cuộc chiến giành độc lập khỏi Ethiopia kéo dài 30 năm của Eritrea.

Ông Afewerki, người mà Chủ tịch Tập Cận Bình mô tả là “người bạn cũ của Trung Quốc”, bày tỏ: “Dân Eritrea sẽ không bao giờ quên sự hỗ trợ quý báo về mặt tinh thần và vật chất mà người Trung Quốc đã dành cho nền độc lập và giải phóng của Eritrea”.

Ngoài ông Afewerki, Tổng thống Zimbabwe Emmerson Mnangagwa cũng như hàng chục nhà lãnh đạo châu Phi khác cũng từng theo học tại các trường quân sự của Trung Quốc, chẳng hạn như Học viện Chỉ huy Quân đội Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) ở Nam Kinh, nơi có lượng sinh viên châu Phi theo học đông nhất.

Theo một nghiên cứu mới đây của Viện Hòa bình Mỹ (USIP), Học viện Chỉ huy Quân đội từng là nơi theo học của 10 tư lệnh quốc phòng, 8 bộ trưởng quốc phòng, các cựu tổng thống Laurent Kabila (Cộng hòa Dân chủ Congo), João Bernardo Vieira (Guinea-Bissau), Sam Nujoma (Namibia) và Jakaya Kikwete (Tanzania). Nhiều tướng lĩnh quân sự cũng được huấn luyện ở đó, gồm Tướng Lagos Lidimo, Giám đốc Cơ quan Thông tin và An ninh quốc gia Mozambique; Thiếu tướng Fred Mugisha, Tổng Tham mưu trưởng quân đội Uganda.

Trong khi đó, Học viện Nghiên cứu Quốc phòng Quốc tế PLA (ICDS) đôi khi có gần một nửa sinh viên đến từ châu Phi, trong khi Ðại học Quốc phòng PLA (NDU) hàng năm tiếp nhận hàng trăm sĩ quan châu Phi. Riêng NDU sở hữu danh sách các cựu sinh viên châu Phi nổi bật, gồm cựu Tổng thống Cộng hòa Dân chủ Congo Joseph Kabila, Bộ trưởng Nội vụ Uganda David Muhoozi.

Mục tiêu chiến lược của Trung Quốc

Về mặt hiện diện quân sự ở châu Phi, Trung Quốc lại bị các nước phương Tây “qua mặt”. Theo Paul Nantulya, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược châu Phi tại Ðại học Quốc phòng Quốc gia Washington, trong khi Mỹ, Anh, Pháp mỗi nước có ít nhất 50 tùy viên quân sự tại châu Phi, Trung Quốc chỉ có 21 người; các nước phương Tây có hơn 50 căn cứ quân sự tại khu vực, gồm 27 căn cứ của Mỹ, Trung Quốc chỉ có 1 căn cứ. Về mặt giáo dục quân sự chuyên nghiệp ở châu Phi cũng vậy, Trung Quốc có sự hiện diện nhỏ hơn nhiều. Trong khi Pháp, Mỹ và Anh mỗi năm tiến hành ít nhất 40 chương trình giáo dục với các trường đại học và học viện quốc phòng tại khu vực, Trung Quốc chỉ cử các giảng viên PLA và “phái đoàn huấn luyện” đến 2 nước Zimbabwe và Tanzania.

Tuy nhiên, Trung Quốc lại cấp nhiều học bổng hơn các nước phương Tây, trong khi các sĩ quan châu Phi không phải trải qua quá trình kiểm tra trước khi đăng ký vào các trường quân sự Trung Quốc như họ phải làm ở các trường phương Tây. Tiến sĩ Lina Benabdallah, chuyên gia về Trung Quốc - châu Phi đồng thời là phó giáo sư chuyên ngành chính trị học và các vấn đề quốc tế thuộc Ðại học Wake Forest (Mỹ), cho rằng Trung Quốc “có mục tiêu ngoại giao mềm” khi mời các sĩ quan châu Phi đến nước này tham gia các khóa huấn luyện quân sự. Theo bà Benabdallah, trong khi Mỹ, Ấn Ðộ, Liên minh châu Âu và những quốc gia khác thích thực hiện đào tạo trên đất châu Phi vì cho rằng nó tiết kiệm chi phí, thì Trung Quốc muốn tạo mối quan hệ cá nhân và ảnh hưởng chính trị thông qua các khóa huấn luyện quân sự tại đất nước này. Những sĩ quan châu Phi khi đến Trung Quốc được đi khắp đất nước, thăm các học viện chính trị, các căn cứ quân sự và gặp gỡ được nhiều người hơn.

David Shinn, chuyên gia của Trưởng quan hệ quốc tế Elliott thuộc Ðại học George Washington, cho rằng huấn luyện quân sự cho phép Trung Quốc đề xuất một mô hình kinh tế và chính trị khác mà họ hy vọng sẽ gây được tiếng vang ở châu Phi. Nó cũng tạo cơ hội để trình diễn thiết bị quân sự của Trung Quốc và có khả năng bán nó cho các chính phủ châu Phi. “Các quân nhân châu Phi được đào tạo tốt hơn, chuyên nghiệp hơn và đã tiếp xúc với Trung Quốc cũng sẽ có xu hướng bảo vệ nhân viên và lợi ích của Trung Quốc ở châu Phi”, ông Shinn nhận định.