Trong lộ trình cải cách tư pháp hiện nay, việc nâng cao chất lượng xét xử và đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vụ án không chỉ là nhiệm vụ chính trị trọng tâm mà còn là thước đo niềm tin của nhân dân vào công lý. Tại Tòa án Nhân dân (TAND) khu vực 1 - Cần Thơ, áp lực công việc thời gian qua là vô cùng lớn khi số lượng vụ việc thụ lý liên tục tăng cao, tính chất các tranh chấp ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, chính những áp lực ấy, mô hình quản trị mang tính đột phá đã ra đời và phát huy hiệu quả mạnh mẽ đó là “Mô hình Tổ Thẩm phán”. Đây được xem là chìa khóa giúp đơn vị tháo gỡ những nút thắt của các vụ án kéo dài, đưa tỷ lệ giải quyết án đạt những con số ấn tượng.

Lãnh đạo TAND khu vực 1 - Cần Thơ trực tiếp thẩm tra hồ sơ và lắng nghe Thẩm phán giải trình vướng mắc từng vụ việc để kịp thời tìm hướng xử lý dứt điểm.

Áp lực lớn từ khối lượng án thụ lý

5 năm qua, TAND khu vực 1 -  Cần Thơ (trước đây là TAND quận Ninh Kiều), có sự chuyển mình mạnh mẽ, số liệu thực tế cho thấy áp lực “đè nặng” lên đội ngũ công chức là rất lớn và tăng qua từng năm.

Cụ thể, năm 2021 đơn vị thụ lý 2.063 vụ việc, đến năm 2022 tăng lên 2.398 vụ và đến năm 2025 con số này đã chạm mốc 2.412 vụ việc. Không chỉ tăng về số lượng vụ việc mà còn phức tạp về tính chất. Về mặt khách quan, đó là khối lượng công việc quá lớn trong khi lực lượng Thư ký chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Nhiều vụ án dân sự bị đình trệ do đương sự cản trở, không hợp tác, hoặc liên tục khiếu nại, tố cáo nhiều nơi dẫn đến phải chờ kết quả giải quyết mới có thể tiếp tục. Đặc biệt, phần lớn các vụ án tồn đọng xuất phát từ nội dung tranh chấp đất đai phức tạp, hợp đồng tín dụng có nhiều quyền sử dụng đất thế chấp, hoặc các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giả tạo. Bên cạnh đó, việc bị đơn bỏ đi khỏi địa phương hoặc trốn tránh hợp tác cũng khiến tiến độ tố tụng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Một trở ngại lớn khác nằm ở công tác phối hợp liên ngành. Một số cơ quan hữu quan còn chậm trễ trong việc trả lời văn bản hoặc cung cấp chứng cứ khi tòa án có yêu cầu. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án bị kéo dài do Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai chậm phát hành bản vẽ đo đạc hiện trạng hoặc chậm cung cấp hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Những rào cản này tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ cho đội ngũ Thẩm phán, đôi khi dẫn đến tâm lý ngại va chạm đối với các vụ án khó, sợ bị hủy, sửa bản án ảnh hưởng đến thành tích cá nhân.

Phát huy trí tuệ tập thể từ “Mô hình Tổ Thẩm phán” 

Để quyết liệt khắc phục tình trạng trên, TAND khu vực 1 - Cần Thơ triển khai 4 Tổ Thẩm phán do đồng chí Chánh án và 3 đồng chí Phó Chánh án trực tiếp quản lý.

Mỗi tổ từ 6-7 Thẩm phán, hoạt động với mục tiêu cao nhất là phát huy trí tuệ tập thể để hỗ trợ nhau tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết vụ việc. Đây là sự chuyển dịch quan trọng từ lối làm việc dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang mô hình hỗ trợ nhóm khoa học và chuyên nghiệp. Tại các buổi họp tổ, những hồ sơ khó, những quy định pháp luật còn chồng chéo được đưa ra bàn luận dân chủ. Ông Nguyễn Quốc Sử, Chánh án TAND Chánh án khu vực 1 - Cần Thơ, cho biết: “Việc thành lập Tổ Thẩm phán đã mang lại hiệu quả rất cao; gần như mọi vướng mắc đều được hỗ trợ giải quyết nhanh chóng. Nếu vấn đề quá phức tạp mà Tổ Thẩm phán chưa thể thống nhất, nội dung đó sẽ được đưa ra phiên họp toàn thể cơ quan để cùng tìm phương án tối ưu nhất. Chính sự đồng hành này đã giải tỏa áp lực tâm lý cho các Thẩm phán, giúp họ tự tin hơn khi đưa ra các quyết định pháp lý chính xác”.

Kết quả của mô hình này được minh chứng qua tỷ lệ giải quyết án của đơn vị đã có bước nhảy vọt: từ mức 67,72% vào năm 2021 tăng lên 83,07% năm 2022, đạt 94,37% năm 2024 và chạm mốc 95,94% vào năm 2025. Đặc biệt, số lượng án tồn đọng đã được kéo giảm sâu, từ 666 vụ năm 2021 xuống chỉ còn 98 vụ vào năm 2025, giảm đến 85,29%.

Bên cạnh đó, lãnh đạo TAND khu vực 1- Cần Thơ còn áp dụng cơ chế khoán chỉ tiêu giải quyết án hằng tháng, yêu cầu mỗi Thẩm phán phải giải quyết ít nhất 10 vụ việc. Việc khoán chỉ tiêu không chỉ là áp lực mà còn giúp mỗi cán bộ tư pháp làm việc có kế hoạch, sắp xếp hồ sơ khoa học và có ý chí phấn đấu cao hơn. Hằng tháng, từng Thẩm phán phải báo cáo số lượng vụ án trước toàn đơn vị; trường hợp không đạt chỉ tiêu phải giải trình rõ nguyên nhân và đưa ra phương hướng khắc phục.

Sự đổi mới còn nằm ở tư duy lãnh đạo sâu sát, theo sát từng hồ sơ cụ thể. Ban lãnh đạo đơn vị không chỉ kiểm tra qua báo cáo số liệu mà trực tiếp thẩm tra hồ sơ thực tế, lắng nghe Thẩm phán giải trình vướng mắc để cùng tìm hướng xử lý. Theo ông Nguyễn Quốc Sử, đơn vị thường xuyên họp rút kinh nghiệm án bị hủy, sửa dựa trên các bản án phúc thẩm, giám đốc thẩm. Chánh Văn phòng Tòa án có trách nhiệm tổng hợp các sai sót để rút kinh nghiệm chung, giúp các Thẩm phán nâng cao tay nghề và tránh lặp lại các vi phạm tương tự. Đặc biệt, để gỡ “nút thắt” phối hợp liên ngành, lãnh đạo đơn vị chủ động liên lạc trực tiếp với các cơ quan hữu quan để tháo gỡ vướng mắc về chứng cứ. Sự quyết liệt này không chỉ rút ngắn thời gian tố tụng mà còn tạo niềm tin cho người dân về một nền tư pháp phục vụ. Bên cạnh đó, đơn vị còn phát động các phong trào thi đua ngắn hạn như “Nâng cao tỷ lệ giải quyết các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại”; “Nâng cao chất lượng giải quyết các loại án, hạn chế án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán” và kịp thời khen thưởng những cá nhân có thành tích xuất sắc.

Với những giải pháp đồng bộ và quyết liệt, TAND khu vực 1 - Cần Thơ phát huy tinh thần tập thể và kỷ cương được thắt chặt, mọi khó khăn về án tồn đọng đều có thể được giải quyết triệt để. Đây chính là những viên gạch vững chắc góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp, bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của nhân dân trên địa bàn TP Cần Thơ.

Bài, ảnh: PHI YẾN