Tầm soát trong cộng đồng là giải pháp nhằm phát hiện sớm các trường hợp mắc lao, góp phần hạn chế lây lan và nâng cao hiệu quả điều trị.

Giữa tháng 3-2026, tại Trạm Y tế phường Hưng Phú, đoàn nhân viên y tế của Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ đã tầm soát bệnh lao cho người dân trên địa bàn. Bác sĩ Tống Hoàng Khang, Khoa A3, Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ, cho biết: “Chúng tôi hỏi mọi người các triệu chứng, tiền sử tiếp xúc bệnh lao, chụp X-quang ngực bằng xe X-quang lưu động, có ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI. Những trường hợp nghi ngờ sẽ được chỉ định làm xét nghiệm Gene Xpert để xác định vi khuẩn lao và tình trạng kháng thuốc”.

Nhân viên y tế Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ truyền thông bệnh lao đến người dân.

Chị Nguyễn Thị Vân, ở khu vực Phú Thạnh, phường Hưng Phú, cho biết: “Khi bị ho, tôi thường mua thuốc uống đỡ. Nghe có chương trình tầm soát bệnh lao miễn phí do các bác sĩ bệnh viện thành phố xuống khám, tôi đến đây khám bệnh. Tới đây, bác sĩ hỏi kỹ tiền sử, chụp X-quang. Bác sĩ nói phổi tốt, tôi mừng quá”.

Còn anh Nguyễn Văn Hùng, mưu sinh bằng nghề bán vé số, cho biết: “Đang đi bán vé số thì nghe có chương trình tầm soát bệnh nên tôi vào đây khám bệnh. Lúc trước, có anh bạn bán vé số quen bị bệnh lao, tôi cũng hay gặp uống cà phê chung nên đợt này đi tầm soát cho đỡ lo”.

Chị Lê Thị Hồng Ngọc, Phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ, cho biết: Khi khám xong, trong vòng vài phút là có kết quả X-quang. Với trường hợp có nguy cơ thì bệnh viện tiến hành thử đàm, có kết quả trong vài ngày đến 2 tuần. Khi có kết quả, bệnh viện sẽ báo về trung tâm y tế khu vực để trả kết quả cũng như tư vấn, xác định tuyến điều trị cho bệnh nhân. Với bệnh nhân lao mới thì điều trị ngay tại trung tâm y tế khu vực, nếu bệnh nhân lao cũ hoặc chưa xác định được thì chuyển người bệnh đến Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ để tiếp tục chẩn đoán, điều trị cho người bệnh.

Hiện nay, với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế thì các chi phí điều trị được chi trả từ quỹ bảo hiểm y tế. Với bệnh nhân không có thẻ bảo hiểm y tế, bệnh viện vận động người dân cố gắng mua bảo hiểm y tế. Trong thời gian chờ có thẻ bảo hiểm y tế thì bệnh viện sử dụng thuốc còn từ các dự án hỗ trợ, tuy nhiên việc có bảo hiểm y tế sẽ giúp người bệnh được chi trả đầy đủ các xét nghiệm và cận lâm sàng cần thiết.

Từ đầu tháng 2-2026 đến 20-3-2026, đoàn nhân viên y tế của Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ đã tầm soát bệnh lao ở 10 xã, phường trên địa bàn TP Cần Thơ với sự tài trợ của Tổ chức FHI 360.  

Nhân viên y tế Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ chuẩn bị chụp X-quang tầm soát bệnh lao cho người dân.

Bác sĩ Tống Hoàng Khang cho biết, trước đây, người dân có triệu chứng mới đi khám, thì nay thầy thuốc chủ động đến với người dân bằng chiến lược 2X: chẩn đoán bệnh lao bằng phương pháp chụp X-quang ngực và xét nghiệm Gene Xpert. Hoạt động sàng lọc chủ động bệnh lao mang ý nghĩa thiết thực, vì việc phát hiện sớm giúp người bệnh được tiếp cận điều trị sớm, giảm tổn thương phổi, từ đó giảm nguy cơ biến chứng và tử vong. Đồng thời, giảm nguồn lây trong cộng đồng, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về phòng, chống lao, từ đó chung tay kiểm soát và tiến tới loại trừ bệnh lao.

Đối tượng được khám tầm soát gồm: người tiếp xúc gần bệnh nhân lao; người có triệu chứng nghi lao (ho khạc đàm kéo dài trên 2 tuần, sốt, sụt cân, ra mồ hôi đêm); người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch, người bị hen suyễn, CODP, mắc bệnh nền (tim mạch, đái tháo đường, suy thận mãn)...; người hút thuốc lá/thuốc lào hoặc sử dụng rượu bia thường xuyên.

Theo thống kê sơ bộ, tính đến ngày 19-3-2026, đoàn nhân viên y tế của Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ đã chụp X-quang cho 2.944 người dân, thực hiện Gene Xpert cho 416 người, phát hiện 27 ca lao. Ngoài ra, còn một số ca đang chờ kết quả.

Ngoài khám tầm soát ở cộng đồng, tại Bệnh viện Phổi TP Cần Thơ, trong quá trình khám bệnh hô hấp, bác sĩ khai thác tiền sử, tư vấn cho người bệnh, nếu có nguy cơ thì tư vấn người bệnh khám, tầm soát bệnh lao. Chị Lê Thị Hồng Ngọc cho biết thêm: Trong thời gian tới, bệnh viện tiếp tục hợp tác cùng các dự án mở rộng triển khai tầm soát bệnh lao trong cộng đồng.

Gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn rất lớn. Theo ước tính năm 2025 của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao mỗi năm. Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong số 30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10 trong số 30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất. Đáng chú ý, khu vực phía Nam có số ca lao được phát hiện chiếm khoảng 60% tổng số ca trên toàn quốc.

Bài, ảnh: H.HOA