MAI QUYÊN (Theo Nikkei, CNA News)

Hơn một thập kỷ sau thảm họa kép động đất và sóng thần, Nhật Bản vào tháng 8 tới bắt đầu xả ra biển trên một triệu tấn nước thải đã qua xử lý từ Nhà máy Ðiện hạt nhân Fukushima Daiichi.

Bể chứa nước thải tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Ảnh: Nikkei

Ngày 5-7, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cùng một số quan chức Nhật Bản đến thăm nhà máy Fukushima Daiichi. Trong quá trình làm việc, người đứng đầu cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc cũng lắng nghe lo ngại của thị trưởng và lãnh đạo hiệp hội đánh cá địa phương để đảm bảo sự an toàn của kế hoạch.

Năm 2020, bên điều hành nhà máy Fukushima Daiichi là Công ty Ðiện lực Tokyo (TEPCO) dự kiến xả nước nhiễm phóng xạ đã qua xử lý ra Thái Bình Dương trong 30 đến 40 năm. Theo kết luận mới từ IAEA, quy trình của Nhật Bản hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn quốc tế và việc tiến hành kế hoạch “có kiểm soát một cách từ từ” sẽ không gây tác động đáng kể lên con người, môi trường.

Vì sao Nhật phải xả nước thải hạt nhân đã xử lý ra biển?

Năm 2011, trận động đất cường độ lên tới 9,1 xảy ra ở vùng Ðông Bắc Nhật Bản đã phá hủy hệ thống làm mát của nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, khiến lõi của 3 lò phản ứng nóng chảy dẫn tới sự cố rò rỉ. Vụ việc được coi là tai nạn nguyên tử tồi tệ nhất kể từ sau thảm họa Chernobyl năm 1986 ở Ukraine. Nhật Bản đã chi gần 150 tỉ USD cho các công đoạn làm sạch và khắc phục hậu quả.

Hiện nay, quá trình làm mát các lò phản ứng xả ra 100m³  nước thải chứa phóng xạ mỗi ngày. Tuy con số này thấp hơn nhiều so với 540m³/ngày hồi năm 2014, nhưng vấn đề là TEPCO chỉ có hơn 1.000 bể có thể chứa nước phóng xạ đã qua xử lý và các bể này đang dần bị lấp đầy với khối lượng dự kiến đạt 1,3 triệu m³ vào đầu năm 2024. TEPCO cho biết họ đã chặt 500m² cây để nhường chỗ cho các bể chứa và hiện không thể tiếp tục sắp xếp thêm không gian trống.

Do đó, Nhật Bản từ năm 2021 cho công bố kế hoạch xả dần nước thải đã qua xử lý tại nhà máy Fukushima Daiichi. Theo lưu ý của các quan chức chính quyền Tokyo, lượng nước thải nói trên phải được loại bỏ để tạo không gian cho việc hoàn thành tháo dỡ các lò phản ứng gặp sự cố; đồng thời tránh nguy cơ rò rỉ ngoài ý muốn nếu lại xảy ra động đất.

Nước thải được xử lý ra sao và liệu có an toàn?

Theo IAEA, nước bị nhiễm phóng xạ tại nhà máy Fukushima Daiichi được làm sạch thông qua Hệ thống xử lý chất lỏng tiên tiến (ALPS). Ðại diện của TEPCO cho biết, tác động đối với cộng đồng và môi trường sẽ ở mức tối thiểu bởi nước thải được làm sạch, lấy mẫu và kiểm tra lại nhiều lần để xác nhận nồng độ các chất phóng xạ nằm dưới tiêu chuẩn quy định trước khi được xả ra ngoài.

Tuy hầu hết các nguyên tố phóng xạ được lọc bỏ, nhưng vẫn còn tritium do tương tự về mặt hóa học với hydro nên khó tách khỏi nước. Theo IAEA, tritium có thể xâm nhập vào cơ thể người nếu hít hoặc nuốt phải nhưng chúng chỉ gây nguy hiểm ở liều lượng rất lớn. Một báo cáo của trang Conversation cho biết, có khoảng 8,4kg tritium tồn tại trong nước biển Thái Bình Dương và nếu so sánh thì tổng lượng tritium trong nước thải của Fukushima là rất nhỏ, chỉ 3gram.

Giáo sư Jim Smith tại Ðại học Portsmouth (Anh) nói rằng việc xả nước thải có kiểm soát với một lượng nhỏ tritium xảy ra thường xuyên tại các cơ sở hạt nhân trên thế giới. Chuyên gia của IAEA, Giáo sư Mikhail Balonov cũng chia sẻ quan điểm tương tự, đồng thời cho biết các cơ sở hạt nhân ở nhiều quốc gia khác mỗi năm xả nước thải chứa nhiều tritium hơn so với mức tritium trong nước thải mà Nhật Bản dự định xả ra.

Quốc tế phản ứng

Báo cáo của IAEA khẳng định họ sẽ tiếp tục đánh giá an toàn trong quá trình Nhật Bản xả nước thải, đồng thời duy trì giám sát trực tiếp cũng như thông qua trang web của mình từ cơ sở xả thải. Bất chấp các cam kết an toàn, kế hoạch của Tokyo bị các nước láng giềng như Trung Quốc, Hàn Quốc, thậm chí người dân Nhật Bản phản đối.

Theo nghiệp đoàn đánh cá và ngư dân ở Fukushima, tiến trình xả thải sẽ hủy hoại nỗ lực khôi phục nghề cá vốn bị tổn hại sau thảm họa. Trong khi đó, Trung Quốc nói rằng Thái Bình Dương không phải của riêng Nhật Bản và kêu gọi Tokyo đình chỉ kế hoạch. Một bộ người dân Hàn Quốc thì đang đổ xô trữ muối do lo ngại biển nhiễm phóng xạ. Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương có 18 quốc gia, bao gồm Úc, đã kêu gọi Nhật Bản xem xét giải pháp thay thế và kêu gọi thảo luận thêm về những rủi ro tiềm ẩn.l