Trước thực trạng kinh tế ảm đạm, các chuyên gia cảnh báo Nhật Bản đang đối mặt nguy cơ về một "thế hệ bỏ đi" - cụm từ chỉ những đứa trẻ đang lớn lên trong gia đình mà cha mẹ, nhất là phụ huynh đơn thân, dẫu có việc làm nhưng không đủ để vượt qua ngưỡng nghèo.

Theo nghiên cứu của Phó Giáo sư Kensaku Tomuro thuộc Đại học Yamagata, số gia đình Nhật Bản có thu nhập thấp hơn mức hỗ trợ phúc lợi đã tăng hơn gấp đôi trong 20 năm kể từ thời điểm vỡ "bong bóng bất động sản" vào năm 1992. "Nếu thu nhập của cha mẹ không đủ trang trải cuộc sống, con cái của họ cũng sống trong cảnh nghèo và vòng lẩn quẩn này sẽ nối tiếp ở thế hệ sau" – chuyên gia Tomuro cho biết.

Theo đó, trẻ em trong gia đình nghèo thường không đủ điều kiện học lên cao, kết quả là họ chỉ có thể kiếm một công việc với thu nhập thấp và rốt cuộc vẫn không thể thoát khỏi cảnh nghèo. Họ cũng khó lập gia đình vì không có điều kiện kết hôn, sinh con khi phải chật vật kiếm sống. Đây là một trong nguyên nhân đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số ở Nhật Bản. Với đà tỷ lệ sinh tiếp tục giảm, dân số Nhật Bản từ 127 triệu người hiện nay được dự đoán chỉ còn dưới 100 triệu vào năm 2060 với 1/3 sẽ ở độ tuổi từ 65 trở lên.

Khó khăn chồng chất đối với các bà mẹ đơn thân

Trong tầng lớp thu nhập thấp ở Nhật, các hộ gia đình đơn thân mà phần lớn do phụ nữ chèo chống là đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ sự suy giảm kinh tế. Thống kê của Bộ Y tế Nhật Bản cho thấy, hiện có 16% trẻ em nước này đang sống trong điều kiện dưới mức nghèo và tỷ lệ ở các gia đình đơn thân là 55%. Cuộc sống của họ lại càng thêm chật vật khi phụ nữ Nhật thường không dễ trở lại làm việc sau khi có con. "Trong xã hội Nhật Bản, vị trí của phụ nữ vẫn thấp hơn nhiều so với nam giới và điều đó ảnh hưởng đến cách họ được đối xử như thế nào. Phụ nữ thường chỉ được nhận những công việc tạm thời, vì vậy họ phải làm nhiều công việc bán thời gian để trang trải cuộc sống" – người đứng đầu chương trình Hành động vì trẻ em nghèo ở Osaka, Yukiko Tokumaru cho biết.

Đã có nhiều trung tâm cộng đồng ra đời nhằm hỗ trợ các bà mẹ đơn thân, bao gồm cung cấp các bữa ăn miễn phí, môi trường vui chơi cho trẻ em và nơi sinh hoạt cho những phụ nữ cùng cảnh ngộ. "Thật dễ chịu khi gặp gỡ các bà mẹ khác và nói về bất kỳ khó khăn nào chúng tôi gặp phải. Tôi nhận ra rằng mình không phải là người duy nhất trải qua điều này"- một bà mẹ đơn thân chia sẻ. Nhưng với các trung tâm, tìm ra những phụ nữ cần được hỗ trợ lại là thách thức không nhỏ bởi phần lớn họ đều che giấu bản thân, không muốn người khác biết tình cảnh của mình, kể cả với cha mẹ hoặc bạn bè để tránh sự phán xét và kỳ thị. Quan niệm xã hội không chỉ đè nặng lên những bà mẹ mà con cái của họ cũng thường chịu cảnh bị bắt nạt, tẩy chay khi những phụ huynh khác không muốn con mình chơi đùa với những đứa trẻ bị cho có xuất thân không tốt. Hoàn cảnh của những đứa trẻ này trở nên tồi tệ hơn khi chúng trưởng thành và đối mặt với các câu hỏi về tương lai.

Theo bà Tokumaru, hiện đã có một số thay đổi tích cực ở cấp cơ sở khi các nhóm cộng đồng đang gây áp lực buộc chính quyền địa phương làm nhiều hơn nữa nhằm hỗ trợ các bà mẹ đơn thân. Mặc dù vậy, để những thay đổi này được nhân rộng trên quy mô cấp quốc gia thì dường như đây vẫn còn là một chặng đường dài.

MAI QUYÊN (Theo Washington Post)