Châu Âu cần một chính sách táo bạo hơn để bảo vệ chủ quyền không gian khu vực trong bối cảnh lục địa này đang tụt lại so với các đối thủ về khả năng cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực then chốt như công nghệ, khoa học và quân sự - theo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.

Tổng thống Macron phát biểu tại hội nghị ở Toulouse hôm 16-2. Ảnh: AP

Tuyên bố được đưa ra khi Tổng thống Macron tham dự cuộc họp không chính thức của các bộ trưởng không gian châu Âu ở Toulouse, Tây Nam nước Pháp. Theo mạng truyền thông Euractiv, hội nghị tập trung vào vấn đề kiểm soát hoạt động trên không gian và dự án phủ sóng Internet toàn lục địa cũng như mở rộng phạm vi kết nối với châu Phi. Vấn đề khí hậu cũng được thảo luận, đặc biệt về những chương trình liên quan giám sát các mảnh vỡ quanh Trái đất cũng như đóng góp của ngành khoa học vũ trụ trong việc hạn chế biến đổi khí hậu.

Có mặt tại hội nghị, Tổng thống Macron gây chú ý với bài phát biểu thúc đẩy sự tham gia của châu Âu trong cạnh tranh quốc tế ở lĩnh vực không gian, thậm chí coi đây là vấn đề trọng tâm đối với chủ quyền không gian khu vực. Theo nhà lãnh đạo Pháp, nghiên cứu vũ trụ là thách thức cần chinh phục và châu Âu phải nhanh chóng xác lập vị thế của mình khi lĩnh vực này trở thành sân chơi cạnh tranh khốc liệt. Đặc biệt sau những sự kiện gần đây, bao gồm hoạt động triển khai quân sự của Nga gần Ukraine, ông Macron cho biết năng lực trinh sát các mục tiêu mặt đất chuyển động đóng vai trò rất quan trọng. “Không thể có quyền lực, quyền tự chủ đầy đủ hoặc chinh phục những giới hạn mới nếu không kiểm soát được không gian” - Tổng thống Pháp khẳng định.

Thế mạnh và thách thức

Là một trong những cột trụ về kinh tế - công nghệ của thế giới, châu Âu đã có những đóng góp quan trọng trong nhiệm vụ đưa các vệ tinh lớn vào quỹ đạo, xây dựng hệ thống định vị và nghiên cứu không gian toàn cầu. Một ví dụ điển hình cho tinh hoa công nghệ châu Âu là tập đoàn Ariane chuyên về tên lửa đẩy. Trong hơn 4 thập kỷ qua, các thế hệ tên lửa đẩy như Ariane-5 hay Ariane-6 luôn được đánh giá cao nhất về hiệu quả và độ tin cậy. Ngoài ra, lục địa già còn sở hữu hệ thống định vị vô tuyến chính xác nhất trên thế giới Galileo, cho phép xác định vị trí địa lý chính xác đến từng mét và có thể cạnh tranh với hệ thống định vị toàn cầu GPS của Mỹ.

Mối quan hệ hợp tác của nhiều quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU) để tạo nên các tập đoàn lớn trong lĩnh vực hàng không dân dụng cũng là thế mạnh khác của cựu lục địa. Mô hình này giúp châu Âu huy động nguồn lực lớn hơn về tài chính, nhân lực, cũng như tối ưu hóa các giải pháp công nghệ.

Bên cạnh những thành tựu, châu Âu mặt khác bị đánh giá “yếu thế” hơn so với Mỹ, Nga, Trung Quốc và sắp tới có thể là Ấn Độ trong các chuyến bay có người lái vào không gian. Chưa kể những công ty tư nhân, điển hình như SpaceX của tỉ phú Elon Musk, hiện đã trở thành những tay chơi lớn trong lĩnh vực này. Hạn chế khác nữa là yếu tố tài chính. Về mặt này, châu Âu đang tăng tốc nhưng vẫn thua kém nhiều so với các đối thủ chính. Được biết, ngân sách dành cho Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) năm 2021 khoảng 822 triệu USD, chỉ bằng 7% của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ. Trong khi đó, vốn đầu tư của khu vực tư nhân vào các công ty liên quan đến không gian trên thế giới đã vượt quá 10 tỉ USD vào năm ngoái - mức cao nhất mọi thời đại.

Cơ hội cho châu Âu

Hiện tại, dù châu Âu tham gia hay không thì cuộc đua trong lĩnh vực không gian vũ trụ đã rất sôi động, khi có khoảng 72 quốc gia trên thế giới công bố chương trình không gian riêng của mình. Vì vậy, sự góp mặt của châu Âu trước hết là giữ cho châu lục này không bị tụt lại ngày càng xa so với các đối thủ, sau nữa là để bảo vệ lợi ích khu vực.

Để tăng năng lực cạnh tranh, Ủy ban châu Âu sẽ sớm trình bày dự án về chuỗi vệ tinh liên lạc với mục tiêu cung cấp các dịch vụ đầu tiên từ năm 2024. Việc có cấu trúc liên lạc riêng sẽ bổ sung cho 2 chuỗi vệ tinh khác là Galileo và Copernicus - hệ thống phân tích và giám sát đất đai, an toàn hàng hải, thảm họa…. Dự án được kỳ vọng giúp giảm sự phụ thuộc của EU vào các sáng kiến ngoài châu Âu và tăng khả năng cạnh tranh trong tương lai gần với các công ty tư nhân.

Ngoài ra, EU tháng rồi còn cho công bố Quỹ tài trợ khởi nghiệp trong lĩnh vực vũ trụ Cassini trị giá 1 tỉ euro, bước đi mới nhất nhằm hiện thực hóa Chiến lược không gian châu Âu được công bố hồi đầu năm 2021. Mục tiêu của quỹ Cassini là đảm bảo các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực không gian châu Âu có nguồn tài chính cần thiết để theo đuổi các dự án, hạn chế dựa vào công nghệ nước ngoài vốn bị cho dẫn tới rủi ro đánh mất chủ quyền không gian.

MAI QUYÊN  (Theo AP, AFP)