NGUYỆT CÁT

Với tài năng và sự tháo vát của mình, nhiều nữ khoa học gia châu Phi đang nỗ lực tìm ra các giải pháp sáng tạo để giải quyết những vấn đề ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng, cũng như tích cực kết nối người khác tham gia vào công việc ý nghĩa của họ.

Các nữ khoa học gia châu Phi làm việc bên cạnh đồng nghiệp nam. Ảnh: FurtherAfrica

So với phụ nữ ở các quốc gia có thu nhập cao, phụ nữ châu Phi gặp phải những rào cản lớn hơn trong việc phát triển sự nghiệp trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Dĩ nhiên, họ cũng đối mặt một số thách thức giống với phần đông phụ nữ khác trên toàn cầu như việc cần dành thời gian mang thai, nghỉ hộ sản, chăm sóc con nhỏ và làm nội trợ. Một số chuyên gia nữ tại châu Phi thừa nhận rằng họ không được thăng tiến nhanh như các đồng nghiệp nam, mặc dù đang có tốc độ xuất bản công trình nghiên cứu tương đương, cũng như giúp mang lại nhiều kinh phí và thiết bị nghiên cứu cho các tổ chức của họ.

Những thông tin nói trên được công bố trong loạt bài đặc biệt gần đây của Tạp chí khoa học uy tín Nature, cũng như từ một cuộc thăm dò tiến hành trên 249 nhà nghiên cứu. Trong số nhà khoa học nữ được phỏng vấn, có 59 người từng du học nước ngoài với mục đích tích lũy kinh nghiệm quốc tế, xây dựng mạng lưới chuyên nghiệp và tiếp thu kiến thức chuyên môn đặc biệt. Nhiều người trong số họ lựa chọn hy sinh lợi ích cá nhân để theo đuổi con đường học thuật, bao gồm việc phải xa con để đi du học.

Mặc dù đối mặt nhiều thử thách, nhưng Nature ghi nhận số lượng phụ nữ làm việc trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học ở châu Phi đang gia tăng mạnh mẽ, từ việc tham gia thành lập doanh nghiệp, khởi động các nỗ lực giáo dục - khoa học phi lợi nhuận cho đến đào tạo thế hệ nhà khoa học tiếp theo và tham gia các tổ chức về y tế, nông nghiệp và không gian. Một số gương mặt nữ khoa học gia có nhiều cống hiến cho cộng đồng bao gồm: Khady Sall (Senegal) - người hồi năm 2020 đã dẫn đầu một dự án sản xuất tấm chắn giọt bắn phòng chống COVID-19; Veronica Okello (Kenya) - người đang nghiên cứu phương pháp tiếp cận “xanh” nhằm làm sạch các kim loại nặng; Aster Tsegaye - chuyên gia về HIV/AIDS đang giúp đào tạo các nhà nghiên cứu ở Ethiopia...

Không chỉ vậy, nhiều nhà khoa học nữ cũng tích cực tham gia vào nỗ lực trao quyền cho cộng đồng, giúp truyền đạt kiến thức khoa học đến nhiều đối tượng hơn. Ðơn cử, chuyên gia Pontsho Maruping đã quyết định ngừng làm việc trong lĩnh vực khai thác mỏ của Nam Phi để chuyển sang giúp phát triển chương trình không gian và thiên văn học của đất nước, chuyên gia Adidja Amani giúp điều hành các chương trình tiêm chủng tại Bộ Y tế Cameroon. Còn nhà nghiên cứu đại số lượng tử Angela Tabiri (Ghana) thì thành lập một mạng lưới các nhà toán học nữ.

Nhằm giúp các chuyên gia nữ vượt qua những thách thức trên con đường nghiên cứu khoa học, một số sáng kiến hỗ trợ họ đang được triển khai trên khắp lục địa đen. Chẳng hạn như từ năm 2011, Hiệp hội Ðào tạo Nghiên cứu Nâng cao ở châu Phi đã tài trợ cho 228 trường hợp nghiên cứu sinh tiến sĩ và sau tiến sĩ, 57% trong số đó là nữ. Tương tự, Viện Khoa học Toán học châu Phi đặt ra mục tiêu chính là tăng số lượng sinh viên ngành toán học và đại diện nữ giới trong lĩnh vực STEM của châu lục.