HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)

Luật đầu tiên trên thế giới cấm thế hệ tiếp theo mua thuốc lá mà New Zealand ban hành có thể đã trở thành mô hình cho Anh công bố các biện pháp tương tự.

Nhiều người Anh bắt đầu hút thuốc trước tuổi 20. Ảnh: EPA

Tại hội nghị của đảng Bảo thủ hôm 4-10, Thủ tướng Anh Rishi Sunak đã đề xuất nâng độ tuổi được phép hút thuốc thêm 1 tuổi sau mỗi năm, để những người chào đời sau năm 2008 sẽ không được phép mua thuốc lá hợp pháp ngay cả khi họ trưởng thành. Với ý tưởng này, ông Sunak muốn tạo ra “thế hệ không hút thuốc đầu tiên” của nước Anh thời hiện đại. Hiện nay, công dân Anh trên 18 tuổi có thể mua thuốc lá hợp pháp.

Văn phòng Thủ tướng Anh hy vọng luật mới, nếu được Quốc hội thông qua, có thể “loại bỏ thói quen hút thuốc trong giới trẻ gần như hoàn toàn ngay từ năm 2040”. Thuốc lá khiến 64.000 người chết tại Anh mỗi năm và gây thiệt hại kinh tế 20,7 tỉ USD/năm. Giới chức xứ sương mù cũng sẽ xem xét việc siết hạn chế đối với thuốc lá điện tử, bao gồm các sản phẩm có mùi thơm “dụ dỗ” trẻ em.

Trong khi ngành công nghiệp thuốc lá chỉ trích đề xuất trên, nhóm chiến dịch Hành động về Hút thuốc và Sức khỏe đã ca ngợi kế hoạch của Thủ tướng Sunak có thể giúp đẩy nhanh việc từ bỏ thuốc lá. Chính phủ Anh đặt mục tiêu đưa nước này trở thành quốc gia “không khói thuốc”, tức là tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc mỗi ngày dưới 5%, vào năm 2030.

New Zealand tiên phong

Ðề xuất của Anh là một phần trong chiến dịch mới nhằm đẩy lùi thuốc lá và thuốc lá điện tử trên toàn cầu.

New Zealand cuối năm ngoái đã thông qua luật cấm bán thuốc lá cho những người sinh ra sau năm 2008 và có hiệu lực từ năm 2023. Người vi phạm có thể bị phạt tiền lên tới gần 96.000USD (hơn 2,3 tỉ đồng). Ngoài ra, lượng nicotine (thành phần chính trong thuốc lá) phải hạ thấp đáng kể, đồng thời cắt giảm số cửa hàng được phép bán thuốc lá trên toàn quốc từ 6.000 xuống còn 600 vào cuối năm 2023. Kế hoạch này đồng nghĩa mỗi năm giới hạn tuổi sẽ được lũy kế tăng lên cho tới khi toàn bộ dân số New Zealand không được hút thuốc lá. Mục tiêu của quốc gia châu Ðại Dương này là có chưa tới 5% dân số hút thuốc vào năm 2025.

Ở thời điểm luật được thông qua, Bộ trưởng Y tế New Zealand Ayesha Verrall cho rằng hàng ngàn người sẽ sống thọ hơn, khỏe mạnh hơn và hệ thống y tế nước này sẽ tiết kiệm 5 tỉ USD do không phải điều trị các bệnh liên quan thuốc lá như nhiều loại ung thư, đau tim, đột quỵ, cắt cụt chi.

Theo tờ The Guardian, tỷ lệ hút thuốc tại xứ sở kiwi có xu hướng giảm kể từ thập niên 1980, được thúc đẩy bởi việc tăng giá thuốc lá đều đặn và các chiến dịch tuyên truyền rầm rộ. Số liệu chính thức cho thấy lượng thuốc lá được hút tính theo đầu người đã giảm 39% giai đoạn 2010-2018, để rồi hiện nay chỉ có 8% người trưởng thành New Zealand (tương đương 331.000 người) hút thuốc mỗi ngày.

Tuy nhiên ở châu Âu, Thụy Ðiển thậm chí đã tiến tới rất gần mục tiêu “quốc gia không khói thuốc” khi chỉ có 5,6% người trên 15 tuổi hút thuốc mỗi ngày hồi năm ngoái. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là kết quả của các chiến dịch truyền thông phòng chống tác hại của hút thuốc và luật cấm trong nhiều thập niên. Giống như phần lớn các nước châu Âu vốn cấm hút thuốc trong các quán bar và nhà hàng, nhưng kể từ năm 2019, Thụy Ðiển đã mở rộng lệnh cấm sang các khu vực ngồi ngoài trời, gồm bến xe buýt, nhà ga, bên ngoài lối vào bệnh viện và các tòa nhà công cộng khác. Song song đó, áp thuế đối với thuốc lá và những hạn chế nghiêm ngặt về tiếp thị các sản phẩm này cũng đóng vai trò quan trọng trong thành công trên.

Kéo giảm tỷ lệ hút thuốc cũng đã mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho quốc gia 10,5 triệu dân này, bao gồm tỷ lệ ung thư phổi khá thấp. Người dân Thụy Ðiển, trong đó có các thế hệ trẻ hơn, dường như đã nhận thức rõ về những nguy cơ của việc hút thuốc. Cách nay 20 năm, gần 20% dân số nước này phì phèo điếu thuốc. Ðến năm 2019, tỷ lệ đó chỉ còn 6,4%, thấp nhất trong Liên minh châu Âu (EU) và thấp hơn nhiều so với mức trung bình 18,5% trên toàn khối.

Tại châu Á, Hong Kong (Trung Quốc) đang cân nhắc ban hành lệnh cấm hút thuốc lá trọn đời đối với các thế hệ trong tương lai.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên toàn cầu mỗi năm, bất chấp tỷ lệ hút thuốc giảm trong những năm gần đây, chủ yếu ở những quốc gia có thu nhập cao. Phần lớn (80%) trong số 1,3 tỉ người hút thuốc trên thế giới hiện nay đang sống tại các nước thu nhập thấp và trung bình.