Cùng với đà giảm tốc nhanh của nền kinh tế, chính quyền Trung Quốc đồng thời phải nỗ lực ngăn ngừa khủng hoảng tài chính và nguy cơ sụp đổ bong bóng bất động sản. Tuy nhiên, đối với đất nước đông dân nhất thế giới có mức chênh lệch thu nhập lớn giữa thành thị và nông thôn, các giải pháp vượt qua nhiều thách thức nghiêm trọng đều song hành những rủi ro.

Lo ngại "cơn hôn mê kinh tế" kiểu Nhật Bản

Theo nhận định của các chuyên gia, nền kinh tế Trung Quốc, sau hàng thập niên tăng trưởng "thần kỳ" dựa trên đòn bẩy xuất khẩu và đầu tư công như Nhật Bản, đang lâm vào vòng xoáy nguy hiểm khi đối diện với tình trạng "hôn mê kinh tế" từ cách đây hơn 20 năm mà nước Nhật đang cố gắng "hồi tỉnh".

Các tòa nhà đồ sộ tại một quận ở thành phố  Thượng Hải.  Ảnh: Bloomberg

Sự đầu tư lớn cho bất động sản và các ngành công nghiệp khiến kinh tế Trung Quốc đã trở nên mất cân đối và đang nhanh chóng đánh mất lợi thế trên nhiều lĩnh vực, từ quặng mỏ và điện tử cho đến xe hơi và dệt may. Lương công nhân tăng cũng làm cho vốn đầu tư vào ngành công nghiệp giảm sút.

Từ giữa thập niên 1980 và 1990, tăng trưởng tín dụng của Nhật Bản tăng từ mức 127% GDP lên 176% GDP. Tại Trung Quốc, tín dụng tăng từ 105% GDP năm 2000 lên 187% hồi năm ngoái. Lãi suất ngân hàng ở Trung Quốc lại cao, khoảng 8,7%/năm, cao hơn tỷ lệ tăng trưởng công nghiệp. Vả lại, ngân hàng chỉ cho vay đối với những doanh nghiệp ít rủi ro, mà hầu hết là các tập đoàn kinh tế nhà nước.

Mặc dù tăng trưởng kinh tế Trung Quốc vẫn ở mức 7,5% và giá cả tiêu dùng tăng 2,7%/năm, nhưng các chuyên gia kinh tế cảnh báo nước này khó tránh khỏi tình trạng giảm phát như đã diễn ra tại Nhật Bản suốt hai thập niên qua. Ngân hàng Trung ương Trung Quốc mới đây đã hủy bỏ mức lãi suất cơ bản nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ và tư nhân vay vốn, tuy nhiên, động thái cải cách này được cho là không đủ mạnh trước sự bùng nổ làn sóng phá sản làm rúng động nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Mặt khác, khi lãi suất giảm, các ngân hàng sẽ hạ tiêu chuẩn cho vay để tăng lợi nhuận và đó lại là một câu chuyện không vui của các ngân hàng ở Nhật Bản hồi cuối những năm 1980.

Chính quyền Bắc Kinh đang chủ trương đô thị hóa các vùng nông thôn nhằm thúc đẩy tiêu dùng và tạo động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, việc tạo ra việc làm trong bối cảnh kinh tế khó khăn là điều không dễ. Tuổi bình quân ở khu vực nông thôn hiện nay là 40 cũng khó tái bố trí cơ hội nghề nghiệp mới cho thị dân tương lai vốn đã quen "chân lấm tay bùn".

Nợ nần chồng chất

Sau nhiều thập niên tăng trưởng mạnh nhờ đầu tư cho lĩnh vực công nghiệp xuất khẩu, Trung Quốc đã dự trữ được lượng ngoại hối lên đến hơn 3.200 tỉ USD. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng kinh tế đồng thời dựa quá nhiều vào vốn đầu tư cơ bản cho kết cấu hạ tầng (đường cao tốc, tàu cao tốc, sân bay) cùng với các nhà máy thép, xưởng đóng tàu đồ sộ đã khiến Trung Quốc chìm ngập trong nợ công. Một số nhà kinh tế đã cảnh báo Trung Quốc phải đối mặt với vấn đề nợ công từ năm 2006 và đã trở nên nghiêm trọng hồi năm 2010. Để tự bảo vệ mình trước nguy cơ của một cuộc khủng hoảng tài chính đã xảy ra với nhiều nước châu Âu, chính phủ Trung Quốc khi đó tuyên bố sẽ cắt giảm phân nửa chi tiêu xây dựng cơ bản và thúc đẩy tiêu dùng trong nước như là động lực cho sự phát triển.

Tuy nhiên, theo tính toán của các tổ chức tài chính quốc tế, nợ công của Trung Quốc vẫn tăng mạnh, có thể từ 45% GDP lên 60% GDP hiện nay. Thậm chí, một số tổ chức tín dụng, xếp hạng tín dụng và chuyên gia kinh tế độc lập cho rằng nợ công của Trung Quốc đang xấp xỉ từ 145%-200% GDP (trị giá hơn 8.200 tỉ USD) trong năm 2012. Nợ công của Trung Quốc đặc biệt tăng nhanh ở cấp chính quyền địa phương. Trong báo cáo lần đầu tiên được công bố hồi tháng 6-2011, Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Trung Quốc cho biết nợ của các cấp chính quyền địa phương cuối năm 2010 là 1.800 tỉ USD. Đến năm 2012, một số công ty kiểm soát quốc tế nhận định nợ công trên thực tế của chính quyền địa phương Trung Quốc có thể từ 2.000- 3.000 tỉ USD. Đây là lý do khiến quốc hội, chính phủ và Chủ tịch Tập Cận Bình vừa yêu cầu Văn phòng Kiểm toán Quốc gia bắt đầu kiểm toán toàn bộ nợ nhà nước nhằm bảo vệ hệ thống tài chính trước mối đe dọa sụp đổ.

Cái khó của chính quyền Trung Quốc là làm sao cắt giảm chi tiêu công trong khi phải cần đầu tư lớn cho tiến trình đô thị hóa nông thôn nhằm kích thích tiêu dùng quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đang trên đà giảm tốc. Mở cửa cho luồn vốn đầu tư nước ngoài vào kết cấu hạ tầng lại "đụng chạm" đến lợi ích của các tập đoàn xây dựng và ngành công nghiệp liên quan của quốc gia.

ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)